Conflicten Slovenië en Kroatië escaleren

De relaties tussen de buurlanden Slovenië en Kroatië zijn de afgelopen weken drastisch verslechterd. Oude conflicten escaleren snel.

Heel groot lijken de problemen tussen de buurlanden Slovenië en Kroatië niet. Betwist territorium van een paar vierkante kilometer. Een visserijconflict in een klein baaitje. De zeggenschap over een kerncentrale. Wat sinds tien jaar bevroren spaarcentjes van Kroaten op een Sloveense bank. Het is allemaal kleinschalig: `Tom en Jerry aan de Adria', zo noemde Der Spiegel de twee kemphanen. Maar conflictjes worden langzamerhand conflicten en uiteindelijk kunnen ze het EU-lidmaatschap van Slovenië en Kroatië in de weg staan.

Vorig jaar juli parafeerden de premiers van beide landen, Janez Drnovšek van Slovenië en Ivica Racan van Kroatië, een akkoord dat een oplossing bood voor alle nog uit de tijd van het gemeenschappelijke Joegoslavië van vroeger daterende problemen. Het akkoord moest onder andere de weg naar de Europese Unie effenen. Kandidaat-leden – en Slovenië is van alle kandidaat-leden wellicht het kansrijkst – mogen geen grote conflicten met hun buren hebben.

Helaas kwam het niet verder dan een parafering: ondertekend is het akkoord niet. In Kroatië hebben rechtse en nationalistische partijen zoveel bezwaar gemaakt dat het akkoord geen enkele kans meer maakt. De sociaal-liberale HSLS stapte zelfs uit de Kroatische regering uit kwaadheid over de afspraken over de kerncentrale van Krško, hetgeen premier Racan dwong tot aftreden en de vorming van een nieuwe regering.

Dat het akkoord een dode letter blijft betekent niet slechts dat de bestaande problemen tussen beide landen blijven bestaan; het betekent dat die bestaande problemen escaleren, en wel heel snel. Dat geldt eerst en vooral voor het visserijconflict in de baai van Piran.

Slovenië heeft een kustlijn van maar veertig kilometer: de baai bij de stad Piran. Sinds hun beider onafhankelijkheid ruziën Slovenië en Kroatië over de zeegrenzen in de baai, die formeel gezien precies door het midden lopen. Dat vond en vindt Slovenië onrechtvaardig, want Kroatië heeft een kustlijn van bijna 1800 kilometer en Slovenië heeft niets anders dan dit luttele baaitje. In hun akkoord van juli vorig jaar spraken Drnovšek en Racan af dat Slovenië, gezien zijn beperkte toegang tot zee, tachtig procent van de baai mag controleren. Kroatië nam grootmoedig genoegen met de resterende twintig procent. Slovenië houdt zich sindsdien, ook al is het akkoord niet geratificeerd, aan die afspraak.

Het Kroatische parlement evenwel wil van die afspraak niets weten, net zo min als de rond honderd Kroatische vissers die in de baai vissen. Sinds enkele weken is de baai dus het toneel van een oorlogje. Elke Sloveense visser die de haven van Piran uitvaart krijgt gezelschap van een boot van de Sloveense kustwacht. Als de visser zijn netten uitgooit, doemt binnen een paar minuten een boot van de Kroatische kustwacht op, die de Sloveen met vaarmanoeuvres en met de megafoon het leven zuur probeert te maken. De Sloveense kustwachtboot probeert op zijn beurt de Kroatische collega te verdrijven. Dat gaat een tijdje zo door, tot de Kroatische kustwachtboot zich terugtrekt, gevolgd door de Sloveense collega. Waarna de Sloveense vissers rustig verder vist. Soms slaagt de Kroatische kustwacht er in een Sloveense visser op te brengen. Dan is er in het spelletje iets misgelopen en laait de wederzijdse wrevel hoog op.

Die wrevel laaide ook op toen de Kroaten afgelopen zondag een Sloveense inwoner van betwist grensgebied aanklaagde. De man woont in het gehucht Mlini, dat de facto door Kroatië wordt bestuurd, en is gemeenteraadslid in Piran. En hij wil weten dat hij Sloveen is en op Sloveens grondgebied woont. Dus hijst hij dagelijks de Sloveense vlag, brengt heel luid Sloveense volksmuziek ten gehore en heeft in grote letters `Dit is Slovenië' op zijn balkon geschilderd. Zondag werd hij door de Kroatische politie opgepakt wegens geluidsoverlast. Zijn Kroatische buren haalden de Sloveense vlag op zijn huis omlaag en hesen de Kroatische.

Het akkoord van vorig jaar over de verdeling van de baai van Piran is voor Slovenië vooral belangrijk omdat het de Slovenen ongehinderde toegang tot de Adriatische Zee garandeert.

Dat versterkt de Sloveense aanspraken op boorrechten naar olie- en gasreserves onder de bodem van de Adriatische Zee.

Het lijken conflicten die met wat goede wil op te lossen zijn. Maar goede wil ontbreekt even. Half augustus spraken beide landen af de zaken niet verder op de spits te drijven. Het tegenovergestelde is gebeurd. De Slovenen eisen de ondertekening van het akkoord van juli vorig jaar, want dat is ,,het alfa en omega'' van de relaties tussen beide landen, zo zei de Sloveense minister van Buitenlandse Zaken Dimitrij Rupel maandag.

De Kroaten constateerden gisteren dat sinds de afspraak van half augustus over de-escalatie van de conflicten meer dan twintig Sloveense vissers de Kroatische wateren hebben geschonden. Zij eisen nieuw overleg en desnoods internationale arbitrage, want het akkoord van vorig jaar tussen Drnovšek en Racan was `prematuur' en is achterhaald. De Kroatische regering kan niet terug. Zij voelt de hete adem van de rechts-nationalistische oppositie in de nek: die eist dat Racan opstapt, want met zijn paraaf onder het akkoord met de Slovenen, hoewel al ruim een jaar geleden gezet, heeft hij ingestemd met het opgeven van ,,een deel van de Kroatische territoriale wateren'' en dat is gewoon verraad.