Woedend duel in een kantelende wereld

Het Groningse theaterfestival Noorderzon speelt zich hoofdzakelijk af in tenten in het Noorderplantsoen. Het afgelopen weekend bezochten 50.000 mensen het festival, dat veel nieuw toneel brengt. Theatermaker Sjoerd Wagenaar kan zijn voorstelling Strakstuk, gezien de technische eisen, onmogelijk in een tent uitbrengen. Hij koos daarom voor het Grand Theatre aan de Grote Markt. De zwarte toverdoos die theater is werd zelden doeltreffender gebruikt, zowel technisch als dramatisch.

In woordloos spel betwisten twee jonge mannen elkaars aanwezigheid. Ze verblijven in een overdadig rommelige, neerslachtige keuken annex woonkamer. Aan het enige raam zit een zwijgende man naar buiten te staren. De twee hoofdrolspelers zijn de Catalaanse dansers Jordi Casanovas Sempere en Jordi Cortès Molina. Hun woorden vormen niet het duel, maar hun bewegingen. In strakke, kordate scènes dansen en duikelen de spelers om elkaar heen. Er zitten tal van verrassingen in de mise-en-scène. De mannen zijn aan elkaar overgeleverd; ze kunnen niet zonder elkaar en tegelijkertijd verdragen ze elkaars aanwezigheid niet. In niets vinden ze geluk of stilte; niet in de muziek, in de televisie of in een boek. Het zijn opgejaagde, schichtige dieren.

Hun kantelende wereldbeeld krijgt dimensie wanneer ook het decor langzaam begint te kantelen. Met technisch vernuft komt de achterzijde langzaam omhoog. Alles gaat opeens scheef hangen en staan. De zwijgende man aan het raam kruipt in bed om houvast te vinden. Deuren van keukenkastjes vliegen open en in een stortvloed van geraas schieten potten, pannen en deksels de diepte in. De acteurs hangen aan de wand als aan de steilste berghelling.

De korte, compacte voorstelling heeft een enorme fysieke geladenheid. Als in een zandstorm schiet het stuk voorbij. De twee dansers kruipen bij de zwijgende man in bed. Deze valt ook omlaag. Dan lijkt het of de man de rol van een vertellende instantie heeft, in wiens hoofd zich deze nachtmerrie afspeelt.

De fascinatie die uitgaat van Wagenaars theater, zoals in eerdere voorstellingen als Het Dolende Land en Waterkracht, schuilt in gestileerde woede. Hij kan zijn spelers iets razends geven, iets waardoor het lijkt alsof ze buiten zinnen zijn. Ze geven zich over, maar blijven tegelijk zeer geconcentreerd.

In Strakstuk is die beheersing overweldigend. In de oneindige rommelzooi van het kapseizende decor lijkt het of de spelers elke oriëntatie kwijt zijn. Toch houden ze zich nadrukkelijk aan het choreografische lijnenspel, dat als een onzichtbaar patroon door de ruimte loopt. Zo scheppen ze orde in een verstikkende ordeloosheid. Eén ding is zeker: ze zijn voorgoed hun greep op het leven verloren. Zoals in Zappsnacks de ruimte zich gestaag vult met dreigend water, zo is in Strakstuk de wanorde even dwingend. Ik zie in deze voorstelling de uitbeelding van angst voor ordeloosheid, met alle helse gevolgen vandien.

Voorstelling: Strakstuk van Sjoerd Wagenaar. Productie: Noorderzon Festival, Groningen. Gezien: 18/8 Grand Theatre, Groningen. Te zien t/m 24/8 aldaar, daarna tournee. Inl: 06 41 682 237 of www.noorderzon.nl