Ruwe omslag in pensioenfortuin

KPN wil 125 miljoen euro extra storten in de pensioenkas als de beursmalaise aanhoudt. ,,Pensioenfondsen hebben enorme bedragen verbrand in de aandelenmarkt.''

,,De komende weken worden beslissend voor de pensioenfondsen'', zei topbelegger J. van Duijn van vermogensbeheerder Robeco begin juli, toen de bodem onder de aandelenkoersen wegviel. Van Duijn kan het weten. Hij zit bij talrijke pensioenfondsen (Hoogovens, TPG, KPN) in de beleggingscommissie, een gezelschap experts dat adviseert over economie, rente- en valutatrends en de beleggingen.

De toonaangevende beursgraadmeters zijn de afgelopen weken uit het slop gekropen na hun dieptepunt op 24 juli, toen de Amsterdamse beursindex AEX een stand van 303 bereikte. De beursgraadmeter stond vanochtend op 378.

Nu bedrijven met hun halfjaarcijfers komen en een winstprognose voor de rest van het jaar formuleren komt de stroom ongunstig pensioennieuws op gang.

KPN kondigde gisteren een extra storting van 125 miljoen euro in zijn pensioenfondsen aan, als de beursgraadmeters eind december dezelfde stand hebben als begin augustus. In 2000 kreeg KPN nog 44 miljoen terug van zijn Nederlandse pensioenfonds, dat toen genoeg overtollig vermogen had boven zijn pensioenverplichtingen.

De ruwe omslag in het pensioenfortuin van KPN illustreert de financiële aardverschuiving in de pensioenwereld. Analist P. van Doesburg van zakenbank Dexia becijferde onlangs dat de pensioenfondsen dit jaar, bij een daling van de beursgraadmeters van 20 procent, 47 miljard euro hebben verloren. Dat is bijna de helft meer dan in heel 2001, toen de pensioenfondsen volgens CBS-cijfers al 32 miljard euro verloren op hun aandelenbeleggingen. Toch kochten zij vorig jaar voor een nog groter bedrag extra aandelen, in de verwachting dat de superieure rendementen uit het verleden zouden beklijven.

De helft van het pensioenvermogen van 456 miljard euro was eind maart in aandelen belegd. Door bij te kopen hielden zij hun relatieve belang in aandelen ten opzichte van het totale vermogen op peil. ,,Achteraf gezien verbijsterend'', beaamt Van Doesburg. ,,De pensioenfondsen hebben enorme bedragen verbrand in de aandelenmarkt. Daar kunnen verhogingen van pensioenpremies niet tegenop.'' Bij een stand van de AEX-graadmeter van 350 hebben pensioenfondsen 25 miljard euro nodig, zo becijfert Van Doesburg, om hun financiële buffers tegen beleggingsverliezen weer naar een aanvaardbaar niveau te tillen. De Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) eist dat pensioenfondsen ten minste genoeg vermogen hebben om aan hun verplichtingen te voldoen. De pensioentoezeggingen zijn dan voor 100 procent gedekt. Begin juli voldeden zo'n 40 pensioenfondsen al enige tijd niet aan die norm, terwijl een op de vijf fondsen in de gevarenzone zit met een dekkingsgraad tussen 100 en 110 procent. [Vervolg PENSIOENEN: pagina 17]

PENSIOENEN

Somber scenario pensioenfondsen

[Vervolg van pagina 1] Werkgevers en werknemers lobbyen intussen in Den Haag, via gremia als de Stichting van de Arbeid en de Sociaal Economische Raad voor soepeler opvattingen: tijdelijke tekorten moeten onder omstandigheden mogen.

Van Doesburg schat dat veel pensioenfondsen, gezien hun in tien jaar verdubbelde belang in aandelen, liever 110 procent dekking hebben. Dat kost werkgevers en werknemers die de pensioenfondsen samen besturen 25 miljard euro.

De afgelopen weken kwam de stroom al op gang van bedrijven die extra premie moeten betalen of die extra stortingen moeten doen in hun pensioenfonds. Uiteenlopende bedrijven als Wegener, Schuitema en Vopak hebben al gewaarschuwd voor extra stortingen. De pensioenfondsen van TPG, KPN en ABN Amro hebben de premies die zij hun onderneming in rekening brengen verhoogd.

Premieverhogingen hebben echter ingebouwde vertragingen: werkgevers hebben doorgaans vastgelegd dat een premieverhoging gebonden is aan een maximum.

Voor de vijftig grootste ondernemingen op de Amsterdamse beurs heeft Dexia inmiddels drie scenario's gemaakt. Alle problemen zijn opgelost als de AEX naar 600 stijgt, maar in het sombere scenario, als de beursgraadmeter dit jaar op 350 eindigt, haalt 18 procent van de bedrijven zelfs een dekkingsgraad van 100 procent niet. Maar ook bij een AEX van 450 blijft de toestand precair: 18 procent van de ondernemingspensioenfondsen heeft bij een beoogde dekkingsgraad van 110 procent een tekort.