Rampenstaf zaait de meeste chaos

Een lekke wagon met acrylnitril zorgde gisteren voor consternatie in het centrum van Amersfoort en voor verwarring binnen de rampenstaf. ,,Er hebben zich onvoorspelbare sociaal-psychologische fenomenen voorgedaan.''

Er reden geen treinen meer, het station van Amersfoort was onbereikbaar geworden, bussen waren onvindbaar. Reiziger Jan-Willem Wind was gistermiddag ,,ten einde raad'' het restaurant van de Hema ingelopen en wilde juist zijn tanden in een tompoes zetten, toen hem te verstaan werd gegeven dat hij binnen drie minuten het pand diende te verlaten. ,,Het ging er niet erg vriendelijk aan toe'', vertelt Wind. Uren later, aan het begin van de avond, staat hij met tientallen andere gestrande reizigers te wachten op de bus naar Spakenburg. Bij bushalte De Kei, aan de rand van het centrum van Amersfoort, dat gisteren op een volgens bewoners ,,chaotische'' manier werd afgesloten wegens een lekkende wagon op het spoorwegemplacement.

Even na elf uur gistermorgen sloeg de Railverkeersleiding ,,groot alarm'' bij de gemeente Amersfoort, nadat bij een controle van een goederentransport was gebleken dat een ketelwagen gevuld met het vloeibare acrylnitril lekte. De wagon was op weg van het Botlekgebied in Rotterdam naar het noord-Duitse Lingen, maar had ,,enige uren'' in de Amersfoortse hitte van gisteren staan wachten, omdat de avond tevoren bij Deventer de bliksem was ingeslagen. Transporten met stoffen als acrylnitril mogen stilstaan op stations en ook gerangeerd worden, zegt een woordvoerder van Railion, het vroegere NS-Cargo. ,,Mits er bewaking aanwezig is.'' Die was er gisteren. De wagon was eigendom van VTG Lehnkering AG en was op weg naar Mitsubishi, die de lading had afgenomen van de Amerikaanse producent Cytec.

Direct na het alarm werd in Amersfoort een bestuurlijk crisisteam geformeerd onder leiding van loco-burgemeester Henk Brink. Burgemeester Albertine van Vliet, die eerder namens een aantal gemeenten bij de Tweede Kamer met succes pleitte voor het stopzetten van chloortransporten door binnensteden, is met vakantie in Australië. De rampenstaf besloot onmiddellijk gebouwen in de directe omgeving van de wagon te ontruimen. De alarmsirenes werden ingeschakeld, bewoners in het aangrenzende Soesterkwartier werd met geluidwagens en megafoons te verstaan gegeven dat zij binnen moesten blijven en ramen en deuren gesloten moesten houden. Bewoners klaagden later dat de instructies niet goed hoorbaar waren, zelfs de sirenes niet. Deze klachten worden ,,meegenomen in de evaluatie'', aldus de gemeente.

Het besluit van de rampenstaf markeerde het begin van een verwarrende dag. Rondom de wagen werd een cirkel van vijfhonderd meter vastgesteld, waar niemand meer binnen of buiten mocht komen. Winkels moesten hun deuren sluiten, het publiek werd weggestuurd. Lang niet iedereen hield zich aan de instructies, zoals groepjes jongeren die het na een uur thuis wel gezien hadden en gingen skaten op het Stadhuisplein. ,,Er gebeurt toch niks'', zei een skater, de 16-jarige Albert Diallo. Zelfs gemeenteambtenaren stonden bij een fietsenrek rustig te keuvelen. ,,Er hebben zich onvoorspelbare sociaal-psychologische fenomenen voorgedaan'', laat een woordvoerder van de gemeente vanmorgen weten.

Het afsluiten van het centrum liet enkele uren op zich wachten, totdat de benodigde tachtig politiemensen waren opgetrommeld. Toen dat bijna voor elkaar was, besloot Brink de maatregelen te versoepelen, omdat het was gelukt het lek te dichten. Tien minuten later trok hij deze versoepeling weer in, nadat deskundigen van chemieconcern DSM hadden laten weten dat het lek wellicht was ontstaan doordat de fabrikant mogelijk verzuimd had er stabilatorstof aan toe te voegen. Daardoor zouden druk en temperatuur in de ketel kunnen oplopen, waardoor er opnieuw een lek kon ontstaan, wellicht zelfs een explosie. ,,Safety first'', oordeelde de rampenstaf en het centrum werd opnieuw afgesloten.

Drie uur later bleek uit analyses van het acrylnitril dat deze toch een stabilisator bevatte, dat de ketelwagen ,,stabiel'' was en derhalve zonder groot risico kon worden weggereden naar een locatie buiten de bebouwde kom. Volgens de brandweer, zo blijkt vanmorgen, is de oorzaak van het lek een ,,broze pakking aan de bovenzijde van een afsluiter'' van de ketelwagen.

Brink wil nu ,,het debat openen'' over het einde van de transporten van onder meer acrylnitril door steden als Amersfoort. Een woordvoerder van Railion noemt dat overdreven. ,,Iedereen doet nu net alsof er levensgevaarlijke ongelukken gebeuren, maar het spoor is nog altijd relatief veilig, zeker vergeleken met de weg en water. Elke week valt er wel ergens een vrachtwagen met gevaarlijke stoffen om. Daar hoor je nooit wat over.''