Lastenverlichting

Na een weekje vergaderen is de kernploeg van het kabinet uit de onderhandelingen over de begroting voor volgend jaar en is de financiële paragraaf van het regeerakkoord alweer bijgesteld. Voortschrijdend inzicht kan het kabinet-Balkenende niet worden verweten. De haastige aanpassing is wel een trendbreuk met het beleid van de vorige twee kabinetten.

Even ter recapitulatie. Het regeerakkoord van 3 juli gaat uit van een begrotingsevenwicht in 2003 en een overschot van 1 procent in 2006. Herziene berekeningen van het Centraal Planbureau gaven aan dat deze doelstellingen gezien de kwakkelende economie zonder aanpassingen onhaalbaar waren. Daarna bracht minister Heinsbroek (Economische Zaken, LPF) de carrousel van herzieningen op gang. Gisteren bereikte de `zevenhoek' van het kabinet overeenstemming: er komt wat extra lastenverlichting om de koopkracht volgend jaar te bevorderen en er wordt wat extra omgebogen door fiscale subsidies te schrappen, de ziekenfondspremies te verhogen en de stijging van de ambtenarensalarissen te beperken. Het begrotingssaldo staat voor volgend jaar op een tekort van 0,4 procent en in 2006 op een overschot van 0,6 procent.

Van grotere betekenis dan de afwijking van het regeerakkoord zijn de verschuivingen in de departementale krachtsverhoudingen. In deze eerste weken van het kabinet worden de kaarten geschud: wie van de nieuwe bewindslieden krijgt iets voor elkaar en hoe liggen de politieke lijntjes. Onder het vorige kabinet was minister Zalm de financiële spelbepaler, in doorgaans nauwe band met premier Kok. Zalm zwaaide met zijn begrotingsnorm en Kok dekte hem tegen lastige ministers. Er waren telkens meevallende inkomsten te verdelen, dat maakte het makkelijk.

Deze zomer ligt het anders. Er is geen extra geld beschikbaar. In het nieuwe kabinet lijkt het primaat van Financiën te zijn verminderd. Waar Jorritsma als minister van EZ geen enkele ideologie had, ontpopt haar opvolger Heinsbroek zich als adept van de aanbodeconomie (lastenverlichting als aanjager van de economie). De gebruikelijke as Financiën-Economische Zaken heeft plaatsgemaakt voor een coalitie van Economische Zaken en Sociale Zaken. Om uiteenlopende redenen vonden Heinsbroek en De Geus (Sociale Zaken, CDA) elkaar in lastenverlichting door de sociale premies te verlagen. De Geus hoopt hiermee de vakbeweging te kunnen overhalen de looneisen voor volgend jaar te matigen. Dit wijst op nóg een verschuiving: met de terugkeer van het CDA hebben de sociale partners, de vakbeweging en werkgeversorganisaties, meer invloed op het macro-economische beleid. De werkgevers roepen terecht al jaren dat de enorme overschotten van de sociale fondsen ingezet moeten worden voor premieverlaging en loonmatiging.

Er ligt nu een akkoord voor de Miljoenennota die op prinsjesdag zal worden ingediend. Een verzuim uit het regeerakkoord – lastenverlaging in 2003 – is op bescheiden wijze goedgemaakt. De economische stilstand mag zich vertalen in iets minder ambitieuze doelstellingen voor het begrotingssaldo. De afhechting verdient geen schoonheidsprijs, maar getuigt wel van realisme.