Fietsen met een opbollende chador

In Kandahar van Mohsen Makhmalbaf was vorig jaar te zien hoe het is om een burkha te dragen, de alles bedekkende dracht die voor vrouwen in Afghanistan verplicht was. In The Day I Became a Woman, het speelfilmdebuut van Makhmalbafs vrouw Marzieh Meshkini, draait het om de chador, de zwarte, iets opener variant die voorgeschreven is in Iran. Het eerste verhaal van het drieluik waaruit de film bestaat gaat over Hava, een meisje dat negen wordt en dan onherroepelijk geen meisje meer is. Ze moet een chador aan en mag niet meer met jongens spelen. Maar Hava is slim. Ze ontdekt dat ze pas om twaalf uur 's middags vrouw wordt en dus best nog een uurtje met haar vriendje mag gaan spelen. Het eerste deel van The Day I Became a Woman gaat over dat uurtje. Hava roept haar vriendje, maar nu is hij het die niet naar buiten mag. Hij heeft huisarrest. Door de tralies van een raam heen delen de twee kinderen een lolly. Het is een beeld dat bijna door de Iraanse censuur verboden was. Het ís ook een erotisch beeld, onschuldig en erotisch tegelijk. Het is daardoor onvergetelijk.

De twee andere verhalen in The Day I Became a Woman gaan ook over vrouwen, en bevatten ook onvergetelijke beelden. Het lijken wel sprookjes. Iraanse filmmakers zijn meesters in de kunst van het weglaten, en Meshkini toont zich in haar debuut al heel bedreven.

Haar onderwerp deelt Meshkini met Jafar Panahi, wiens The Circle in 2000 de positie van de vrouw in Iran aan de orde stelde. In de Iraanse cinema is dit onderwerp nog betrekkelijk nieuw. Meshkini's film is anders van toon dan die van Panahi. The Day I Became a Woman is in het eerste deel licht, melancholiek en pijnlijk.

De twee andere delen zijn gespierder en absurder. Hier is het alsof het presenteren van een krachtig beeld het belangrijkste doel was. De trompet wordt iets te luid geschald. Toch is het ook niet niks wat hier getoond wordt. In het tweede deel neemt een groep vrouwen deel aan een fietswedstrijd. Hun chadors bollen achter hen op in de wind. Het is interessant om te weten dat de film is opgenomen op Kish, een eiland in de Perzische golf waar meer is toegestaan dan in de rest van Iran. In Teheran schijnen vrouwen niet te mogen fietsen. The Day I Became a Woman werd geschreven en geproduceerd door Mohsen Makhmalbaf. Er is daarom gezegd dat het meer een film is van Makhmalbaf dan van Meshkini, die het vak ook nog eens leerde op Makhmalbafs privé-filmschool. Hetzelfde is beweerd over de films van zijn dochter Samira, The Apple en Blackboards. De films van Meshkini en Samira Makhmalbaf stijgen boven dat gekissebis uit. Hun films zijn in ieder geval gemaakt door een bijzondere familie, in een verwante stijl waarbij het accent steeds anders ligt. The Day I Became a Woman maakt niet alleen nieuwsgierig naar de volgende film van Meshkini, maar ook naar de debuten van de jongste leden van het gezin Makhmalbaf, Maysam en Hana.

The Day I Became a Woman (Roozi khe zan shodam). Regie: Marzieh Meshkini. Met: Fatemeh Cheragh Akhar, Shabnam Toloui. In: Rialto Amsterdam; Lantaren/Venster Rotterdam; Lux Nijmegen; Images Groningen.