Verkeerd teken

DRM is de vakterm: `digital rights management'. Dit staat voor de opgave om een billijke vergoeding te krijgen voor de snel toenemende technische mogelijkheden om via internet tekst, beeld en geluid te verspreiden. Er is een ware explosie van afzetmogelijkheden aan de gang waarbij het auteursrecht maar al te vaak het kind van de rekening is.

De informatietechnologie is niet alleen de motor van de nieuwe gebruiksmogelijkheden, maar levert ook instrumenten om die rekening in aangepaste vorm te presenteren. Zo kunnen informatieproducten worden gecodeerd om ze beter te volgen. Er zijn ook regelrechte kopieersloten ontwikkeld.

Een ambtelijk rapport van het ministerie van Justitie betitelde eind vorig jaar DRM als ,,de meest gerede strategie''. De minister (Korthals) volgde deze diagnose. Ambtenaren en bewindsman verbonden daar wel een belangrijk `mits' aan: de overheid moet instrumenten kunnen inzetten waarmee de toegang tot informatie voldoende kan worden gegarandeerd. Want die nieuwe methoden vormen een gevaar voor erkende rechtsbelangen als het citaatrecht, eigen oefening, studie of gebruik en overname van nieuwsberichten. Korthals waarschuwde dat het moderne auteursrecht niet meer zoals voorheen een eenvoudige ,,optelsom van rechten en beperkingen'' is. Hij wees op dimensies zoals privacybescherming, persvrijheid, mededinging, cultuur- en industriebeleid.

Alsof de opgave om al deze uiteenlopende belangen met elkaar in evenwicht te brengen niet groot genoeg is, komt er een nieuwe uitdaging bij. DRM is bezig zich snel te ontwikkelen als de internetvariant op het oude gezegde `met boeven vangt men boeven'. Aanleiding is de zogeheten P2P-techniek (peer to peer) waarbij individuele internetgebruikers materiaal uitwisselen met behulp van speciale software.

Het populaire Napster-systeem zorgde voor een eerste doorbraak, maar kon met juridische middelen worden gestopt. Dat kwam doordat Napster werkte met een centrale database, die een aanknopingspunt vormde voor een rechtszaak. In dit voetspoor hebben dertien Amerikaanse platenmaaschappijen zojuist de uitwisseldienst Listen4ever gesommeerd zijn website te blokkeren. Maar er zijn ook systemen als Kazaa, dat alleen de software ter beschikking stelt en daarmee de verantwoordelijkheid principieel legt bij de individuele gebruikers. Probeer als auteursrechthebbende maar eens zo'n P2P-stofwolk in de rechtszaal te vangen.

De auteursrechtenindustrie popelt dan ook om de P2P-gebruikers een koekje van eigen deeg te geven. Daarbij valt te denken aan `aanvallen' op websites door het in omloop brengen van nepmateriaal. Ook kan gebruik worden gemaakt van de omstandigheid dat P2P-systemen gevoelig zijn voor wormvirussen. Dit valt zonder meer als computercriminaliteit te bestempelen. Daarover is nu juist vorig jaar in Boedapest een internationaal `Cybercrime-verdrag' gesloten door de Raad van Europa, met medewerking van de Verenigde Staten.

Twee leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Berman (Democraat) en Coble (Republikein), hebben voorstellen ingediend om de tegenactie van de machtige entertainmentindustrie toch te legitimeren. Dit gaat veel te ver. De wet behoort geen vrijbrief te verschaffen om eigendommen van anderen te beschadigen. En het gevaar dat pc's of andere apparatuur averij oploopt door de sabotagetactiek van de industrie is levensgroot. Er zijn toch al grote vraagtekens te plaatsen bij DRM. Zo verschaffen nieuwe beveiligingsmethoden leveranciers inzicht in het particuliere gedrag van hun klanten. Dit gaat verder dan een billijke vergoeding. Zelfs een technisch kopieerslot roept vragen op over het basale recht van de consument.

Het is nog maar de vraag of de voorstellen van Berman en Coble ook wet worden. Deze zou trouwens alleen gelden voor de VS, al is dit wel een gidsland op internet. Ook als de nieuwe voorstellen niet doorgaan, vormen ze een verkeerd signaal. Afrekenen op internet is zeker een probleem. De oplossing ligt echter niet in een guerrilla tussen marktpartijen, maar in onderhandelingen over behoorlijke afspraken. De entertainmentindustrie heeft daarbij achterstallig huiswerk te verrichten bij de ontwikkeling van aangepaste business-modellen voor DRM. De consument die slechts twee tracks wil moet niet worden verplicht de hele cd te betalen.