Russisch `Frankenstein-toestel' was veel te vol

Stortte de Russische legerhelicopter gisteren in Tsjetjenië neer door een raket of door slijtage en overbelasting? Iedereen liegt er lustig op los.

Het grootste dodental bij één incident in de tweede Tsjetsjeense oorlog sinds 84 paratroopers in december 2000 sneuvelden in de kloof van Argoen. Totale chaos heerste gisteren in de woordvoering rond het helikopterongeval bij Russische legerbasis Chankala. Waren het 85 of 156 inzittenden? Was het een raket, motorpech of overbelasting? Stortte het toestel neer of maakte het een noodlanding in een mijnenveld?

Iedereen heeft zo zijn belangen. Óf het leger moet erkennen dat zijn helikoptervloot aan ernstige slijtage onderhevig is en toestellen chronisch worden overbeladen. Óf het moet toegeven dat Tsjetsjeense rebellen met raketten ongehinderd rond hun hoofdkwartier bij Grozny opereren. Een moeilijke keus. Dus desinformeert, speculeert en liegt men er weer lustig op los.

Duidelijk is dat de Mi-26 een ideaal doelwit vormt voor raketten. Het toestel is met een vrachtvermogen van twintig ton traag en bovendien licht bepantserd. Volgens de jongste berichten zouden onderzoekers evenwel neigen tot een technisch probleem in een van de motoren. Dat kan dan weer samenhangen met slijtage en overbelading. Want dat de Mi-26 veel te vol was, staat buiten kijf.

De krant Kommersant sprak met het grondpersoneel van basis Mozdok, vanwaar het ramptoestel vertrok. Normaliter neemt een Mi-26 al honderd tot 110 passagiers mee in plaats van de 85 waarvoor het is ontworpen. Door regen en mist zouden de afgelopen dagen evenwel veel vluchten tussen Mozdok en Chankala zijn geschrapt. Naast de reguliere inzittenden - militairen die terugkeerden van verlof - zouden een groot aantal militairen van andere eenheden zijn meegelift. Iedereen die wel eens in een Russische helikopter heeft gereisd, weet dat zoiets routine is. ,,Met veel teveel bagage natuurlijk'', zegt een anonieme militair. ,,Iedereen had wel van die bestellingen: neem twee flesjes Ostok-wodka voor me mee, broertje. Ze zaten als sardientjes in het blik.'' Bovendien zou er geen boordwerktuigkundige zijn meegenomen en was ook verzuimd de tank halfleeg te laten, zoals het voorschrift is bij overbelading.

De Mi-26 is de zwaarte transporthelikopter ter wereld. In Tsjetsjenië zijn er een achttal in gebruik, vooral voor passagiersvervoer. Soldaten noemen ze koeien, nijlpaarden of bochelaars, piloten zouden tevergeefs het meer poëtische `zwaluw' in omloop trachten te brengen. De Mi-26 die gisteren neerstortte, was volgens Russische media een Frankenstein-toestel, vol onderdelen van afgedankte helikopters.

Mocht het toestel inderdaad door slijtage en overbelading zijn neergestort, dan vestigt het opnieuw de aandacht op de treurige staat van Ruslands militaire materieel. Het leger heeft al jarenlang geen geld om nieuw materieel af te schaffen en er bestaat een grote schaarste aan reserve-onderdelen. Het kannibaliseren van afgeschreven toestellen is dan de enige optie. In juli verbood het leger Mi-8 heliopters in de regio Moskou nog langer te vliegen. Slecht een derde van de toestellen zou nog luchtwaardig zijn. Toch bleven ze gewoon in de lucht.

Dit jaar stortten er zeven helikopters neer in en rond Tsjetsjenië, met tientallen doden als gevolg. Daarmee komt het totaal op de tweede Tsjetsjeense oorlog op 35. In enkele gevallen was er sprake van raketvuur vanaf de grond of een handgranaat die aan boord ontplofte, in de meeste gevallen van technische problemen.

De meeste aandacht trok in april de dood van gouverneur Lebed, de man die in 1996 de Russische troepen uit Tsjetsjenië terugtrok. Zijn helikopter, een Mi-8, botste in de mist tegen een elektriciteitmast. De piloten vonden vliegen die dag eigenlijk te gevaarlijk, maar Lebed dwong ze met de woorden ,,Ik ben een generaal!'' Want even gevaarlijker als sleets materieel is het dédain voor eigen en andermans veiligheid die met name onder Russische militairen voor machismo doorgaat.