Raadsels rond dodelijke gifgassen van Al-Qaeda

De Amerikaanse televisiezender CNN heeft beelden getoond van oefeningen door Al-Qaeda met gifgassen. Maar ze roepen veel vragen op.

Hoe hartverscheurend de CNN-beelden van stervende honden in Afghanistan ook zijn: ze tonen niet aan dat Al-Qaeda massavernietigingswapens kan produceren, zoals de CNN-commentaren suggereren.

Gearresteerde Al-Qaeda-strijders hebben al eerder verklaard dat in de Afghaanse trainingskampen geoefend werd met giftige gassen, in het bijzonder cyanide (HCN). Daarbij beschreven ze precies die experimenten die door CNN worden vertoond.

Vorig jaar juli beschreef de Algerijn Ahmed Ressam, die eind 1999 werd aangehouden met explosieven in zijn auto, voor een Amerikaanse rechtbank hoe vastgebonden honden werden blootgesteld aan gifgassen. Als aan een vastecyanide-verbinding zwavelzuur werd toegevoegd kwam het gas vrij en stierven de honden binnen een minuut of vier, schatte hij. Zijn verklaring wierp een nieuw licht op oude satellietopnames waarop rond Afghaanse trainingskampen talrijke dode dieren waren te zien. Lange tijd was aangenomen dat het schapen waren.

Toen Westerse journalisten afgelopen november het inmiddels verlaten en vernielde trainingskamp Darunta (bij Jalalabad) binnengingen vonden ze daar een eenvoudig laboratorium waarin, afgezien van enige zuren, inderdaad ook cyanide aanwezig was. Medewerkers van de universiteit van Kabul vertelden in november dat ze de afgelopen jaren geregeld verzoeken ontvingen van de Talibaan (en van Pakistani en Arabieren) voor levering van natriumcyanide. En bovendien voor thionylchloride, een grondstof voor mosterdgas.

Toch kwamen de `experts' die CNN commentaar liet geven niet tot een eensluidend oordeel over de aard van het gas dat de honden doodde. Een enkeling meende dat kleur en consistentie van de damp die ontstaat inderdaad in de richting van blauwzuur (cyanide) wijst. Anderen beschouwen het herhaald likken en slikken van de honden (mogelijk een teken van speekselvloed) en de duidelijk zichtbare verlamming van de achterpoten als het bewijs dat zenuwgas vrij komt.

De enige echte expert in CNN's parade, de Amerikaan dr. Frederick Sidell, kan niet tot een conclusie komen. Sidell werkte tot zijn pensioen op het vooraanstaande legerlaboratorium voor de verdediging tegen chemische wapens USAMRICD in Maryland. Hij was de man die in 1998 met gezag de `scoop' aanviel van CNN en Time dat het Amerikaanse leger in 1970 zenuwgas had gebruikt in Laos. De door CNN beschreven symptomen leken niet op die van zenuwgas, zei hij toen.

Wat de meeste experts toch in de eerste plaats moet opvallen is hoe primitief het Al-Qaeda-laboratoriumpje is waar de explosieven en giftige gassen worden bereid. Afgezien van een hogedrukpan maakt het een bijna negentiende-eeuwse indruk, het lijkt alsof men het geheel zonder elektriciteit moet stellen. Dan is er de vraag naar het nut van de experimenten met de honden. De proefopzet staat niet toe dat er informatie van enig belang aan wordt ontleend, ze lijkt uitsluitend bedoeld als demonstratie of vermaak. Ten slotte moet erop gewezen worden dat een giftige stof, hoe gevaarlijk ook, pas een massavernietigingswapens kan worden als er een goed verspreidingsmiddel voor ontwikkeld is. Daarvan is in de CNN-videobeelden niets te zien. Er is ook elders nooit iets over gemeld.

Wat in veel Amerikaane persberichten onderbelicht blijft is dat de Al-Qaeda-strijders bij hun proeven met explosieven en gifgassen gebruik maken van Amerikaanse subversieve literatuur (sterk verwant aan, maar veel gedetailleerder dan het beruchte `Anarchist Cookbook') die in de VS vrij verhandelbaar is. De boekjes zijn ook via internet te bestellen. Na de bomaanslag in Oklahoma heeft president Clinton geprobeerd de verkoop aan banden te leggen maar dat werd door het Congres tegengehouden.