KPN's miljarden vervluchtigen

KPN erkent dat de vergunningen voor mobiel internet twee jaar terug veel te duur zijn gekocht. De waarde wordt met ruim 9 miljard euro afgeschreven. Het incasseringsvermogen van het concern neemt af.

Het is een moedig besluit maar niet zonder risico's.

KPN maakte vanochtend bekend dat het voor ruim 9 miljard euro afschrijft op telecomlicenties en goodwill, de meerwaarde die indertijd is betaald voor de vergunningen voor mobiel internet en andere investeringen. Daarmee loopt het bedrijf voorop in de Europese telecomsector en ziet het als een van de eerste telecombedrijven onder ogen dat de vergunningen inmiddels veel minder waard zijn dan er tijdens de geruchtmakende telecomveilingen in 2000 voor is betaald.

Bestuursvoorzitter Ad Scheepbouwer, eind vorig jaar aangesteld om KPN uit het slop te krijgen: ,,Het is een afschuwelijk groot bedrag. Ik wil het niet afdoen als een louter boekhoudkundige kwestie. We hebben in het verleden uitgaven gedaan en die moeten we nu afwaarderen.''

Het Spaanse Telefónica en het Finse Sonera gingen KPN onlangs voor, maar die twee bedrijven hebben hun plannen voor geavanceerde mobiele telefonie, `mobiel internet' of UMTS, helemaal in de ijskast gezet. KPN is nog steeds van plan om met zijn licenties UMTS-diensten aan te bieden, zij het met sterk aangepaste verwachtingen.

Scheepbouwer neemt een niet te onderschatten risico. Door de afwaardering neemt het eigen vermogen van KPN af van 13,6 miljard euro in juni vorig jaar naar 3,6 miljard euro nu. Daarmee wordt het incasseringsvermogen van KPN ook veel zwakker. Een analist noemde gisteren, voordat de kwartaalcijfers bekend werden, zo'n afwaardering nog ,,suïcidaal''.

De kurk waarop KPN voorlopig drijft, is het vaste telefoonnetwerk in Nederland. Terwijl het totaal aantal verkeersminuten op dat net daalde, groeide de omzet ervan in het tweede kwartaal met 0,8 procent tot 1,67 miljard euro ten opzichte van het tweede kwartaal vorig jaar. Dat betekent dat KPN de winstmarges op vaste telefonie heeft weten te vergroten, mede dankzij het schrappen van bijna 7.000 banen.

Niettemin wordt KPN met minder eigen vermogen kwetsbaar voor verrassingen. Nieuwe afschrijvingen, mochten de marktomstandigheden hiertoe opnieuw nopen, kunnen niet meer worden gedaan. Er staat nog voor 9 miljard euro aan licenties en goodwill op de balans, van de oorspronkelijke 28 miljard euro. Scheepbouwer zal moeten aantonen dat ze dit ook daadwerkelijk waard zijn om te voorkomen dat er onder beleggers opnieuw onzekerheid ontstaat over verdere afschrijvingen.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De markt voor mobiele telefonie groeit nauwelijks meer. In Nederland telde KPN eind juni 5,2 miljoen klanten, ongeveer evenveel als een jaar geleden. En in Duitsland is het aantal klanten van KPN-dochter E-plus in één jaar zelfs gedaald, van 7,5 miljoen naar 7,1 miljoen abonnees.

KPN maakte vorige week bekend dat de verkoop van i-mode, het uit Japan overgewaaide plaatjes- en geluidjesmobieltje, boven verwachting loopt. KPN heeft nu 100.000 klanten voor i-mode, een mijlpaal die oorspronkelijk pas eind dit jaar werd verwacht. Maar onlangs werd het i-modetoestel in prijs verlaagd van 199 naar 99 euro en dat wordt door sommigen gezien als teken dat de vraag naar het apparaat juist tegenvalt en alleen met behulp van stuntprijzen kan worden opgewekt.

Scheepbouwer wuifde de kritiek vanochtend weg. ,,Als de markt zo is opgevoed dat het alleen lekker is als een handset goedkoop oogt, dan is dat wat mij betreft prima.'' Maar de prijsverlaging blijft des te opmerkelijker omdat bij de lancering van i-mode door KPN werd benadrukt dat het een product was voor de welgestelde beller. Kennelijk voelde KPN in de tussentijd de noodzaak van een andere marketingstrategie, gericht op een puberpubliek.