Klokkenluider Bos als eerste verhoord

Van klokkenluider Bos via de Schipholspoortunnel naar corrupte ambtenaren. Gisteren maakte de parlementaire enquêtecommissie bekend wat de komende weken aan verhoren gaan brengen.

Ze zal het de komende weken nog veelvuldig zeggen: ,,Het gaat ons niet om incidenten. Het gaat ons ook niet om het aan de paal nagelen van personen.'' Het gaat volgens Marijke Vos, voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie die donderdag met de openbare verhoren begint, ,,om wat structureel aan de hand is in de bouwnijverheid en wat de rol van de overheid daarbij is''.

Gistermiddag gaf de enquêtecommissie een voorschot op wat de komende vier weken te verwachten valt, met als kop en staart de publiekstrekkers: de eerste dag is voor ,,een verhoor in algemene zin over de schaduwboekhouding'' met Ad Bos, klokkenluider en oud-directeur van bouwonderneming Koop Tjuchem. Tijdens de laatste verhoren wordt aandacht geschonken aan de rol van overheid. Anders gezegd: (mogelijk) corrupte ambtenaren en bewindslieden die onder ede worden gehoord.

Eind vorig jaar werd voor het eerst gezinspeeld op een parlementaire enquête. Daarna is Vos in januari benoemd tot voorzitter en heeft zij met haar – door de verkiezingen van leden wisselende – commissie tussenrapportages uitgebracht en onderzoeken laten verrichten. De commissie liet doorlichten hoe de economische structuur van de bouwsector is, wat de aard en de omvang van de onregelmatigheden zijn, wat de rol van de overheid is, hoe wet- en regelgeving helpen bij mogelijke fraude, of juist niet. Ten slotte liet de commissie een aantal praktijkvoorbeelden nader onderzoeken, zoals dat van de zogeheten Vinex-locaties. Oud-aannemer D. Terlingen zei vorige week in het tv-programma Zembla dat aannemers grond op deze nieuwbouwlocaties opkochten na tips van topambtenaren en zo een sterke onderhandelingspositie verwierven. Hierdoor moesten gemeenten veel meer geld betalen voor de bouwgrond dan gepland en werden de huizen er duurder.

Volgens een reactie van de vereniging van projectontwikkelaars, Neprom, die gisteren pas bekend werd, zijn de aantijgingen ,,uit de lucht gegrepen en schandalig'' omdat Terlingen in die tijd al uit de sector was en hij zijn verhaal niet onderbouwd heeft. De oud-aannemer, tevens voormalig bestuurder van brancheorganisatie AVBB, mag de commissie hierover donderdag meteen uitleg verschaffen in het gesprek ná Bos. Ook gaat de commissie die dag in op de zandhandelbranche met een oud-directeur van zandwinner Noordzeezand. Een dag later, vrijdag, komt oud-directeur De Pender van de zand- en grindhandel Mijnster verder uitleggen hoe de (zee)zandbranche in elkaar steekt.

Die tweede dag van de verhoren hoort de commissie twee ambtenaren van de Rijksgebouwendienst van het ministerie van VROM. De gesprekken gaan over de mislukte aanbesteding van een rijksinrichting voor jongeren, De Doggershoek, in Den Helder.

Grote vraag is nog wie de komende weken verder allemaal verhoord worden. De commissie maakt telkens pas aan het eind van de week bekend wie de week daarna op de rol staan. Dit doet zij om flexibiliteit te bewaren. Of alle getuigen die zijn opgeroepen zullen komen en of alle getuigen in de eerdere, gesloten verhoren zijn komen opdagen wilde Vos niet zeggen.

De verhoorden genieten rechtsbescherming: volgens de wet op de parlementaire enquête kan wat in een verhoor ter sprake komt niet tegen de verhoorde zelf of derden worden gebruikt door justitie. Zij kan, los van deze wet, wel met het verhoor in de hand iemand opnieuw ondervragen. Vos: ,,Die wet laat inderdaad onverlet dat ander strafrechtelijk onderzoek mogelijk is.''

Nadat de eerste dagen de schaduwboekhouding besproken wordt, gaat de commissie in de week van 9 september in op de fraude bij de Schipholspoortunnel en de schikking die daaruit volgde met de betrokken bouwers. De laatste week en de afsluitende dag voor Prinsjesdag is voor de rol van de overheid. De verhoren worden live op tv uitgezonden.

Hoewel ministeries voor een groot deel van de aanbestedingen van voor fraude gevoelig gebleken omvangrijke infrastructurele projecten verantwoordelijk zijn, worden ook lagere overheden opgeroepen. Vos, nog één keer dan: ,,Er is op alle vlakken veel boven water gekomen. Ons gaat het om de structuren van die onregelmatigheden in die bouw.''

www.nrc.nl: dossier bouwfraude