Het gelijk van Marx: de nieuwe klassenstrijd tussen managers en sukkels

Crisis op de beurzen, crisis bij de banken, bij de verzekeraars, in de accountancy, crisis in het bedrijfsleven, het is al crisis wat de klok slaat. In alle financieel-economische bladen heerst een besef dat zich het beste laat samenvatten als: alles goed en wel, maar zo kan het niet langer. De Financial Times is daarin het meest radicaal. In de weekendbijlage concludeert Niall Ferguson, hoogleraar politieke en financiële geschiedenis in Oxford, dat ,,de crisis van het Amerikaanse kapitalisme meer sociaal dan economisch, en meer moreel dan materieel is''.

In een artikel van meer dan een pagina betoogt Ferguson, zelf ,,hartstochtelijk gelovend in het kapitalisme'', dat Karl Marx het op alle fronten goed mis had, maar dat hij het op één punt bij het rechte eind had: ,,Achter het wel en wee van het kapitalistische systeem woedt de klassenstrijd; en die klassenstrijd is de sleutel tot de moderne politiek''. De huidige klassenstrijd speelt zich volgens hem niet af tussen de fabriekseigenaren en de arbeiders, maar tussen twee groepen uit de middenklasse: de CEO's, de chief executive officers (bestuursvoorzitters) en hun kompanen enerzijds, en anderzijds de `sukkels', die het gelag betalen. En het verband tussen economie en politiek formuleert hij als volgt: ,,Dit is

echt een van de momenten in de historie dat de samenhang tussen economisch belang en politiek bloot ligt''. Ferguson doelt daarmee op ,,de banden tussen de CEO-cratie en de regering Bush''.

,,De CEO-cratie'' omvat volgens Ferguson niet alleen de topmanagers in eigen persoon maar het hele amalgaam van ,,insiders die genoeg wisten om hun aandelen en opties te gelde te maken voor de bom barstte: advocaten, interne en externe accountants, analisten, taxatie-instellingen, en de grote institutionele beleggers.'' De auteur concludeert: ,,Je hoeft geen marxist te zijn om te zien dat er iets mis is. Integendeel. Juist zij die het vurigst geloven in het kapitalisme zouden het meest moeten aandringen op radicale hervormingen.''

,,U kocht. Zij verkochten. Wie staat voor gek? U.'' In de beste tradities van Amerikaanse journalistiek geeft het Amerikaanse zakenblad Fortune de kortst denkbare samenvatting van de huidige economische situatie. Het blad, een van de fanatiekste aanhangers van het kapitalisme, heeft uitgezocht hoeveel rijker de leden van de Amerikaanse CEO-cratie zijn geworden. Daaruit blijkt dat de topmanagers van 1.035 beursgenoteerde Amerikaanse ondernemingen in anderhalf jaar ,,ruwweg 66 miljard dollar in hun zak hebben gestoken''. En Fortune zou zichzelf niet zijn als het niet ook een ranglijst had gemaakt van de 25 ondernemingen met meest hebzuchtige managers. Het blad telde alleen de ondernemingen die na hun toptijd meer dan 75 procent van hun beurswaarde verloren, en waar de managers het meeste geld inden in de periode van januari 1999 tot mei 2002.

Het toppunt van inhaligheid is volgens het blad Phil Anschutz, topman van Qwest Communications, die 1,57 miljard dollar incasseerde. Zijn financieel directeur Joe Nacchio was goed voor 230 miljoen dollar. Samen gingen ze er vandoor met 2,26 miljard dollar. De twee topmanagers van Broadcom, Henry Samueli en Henry Nicolas, incasseerden samen 2,08 miljard dollar, en de topdrie van AOL Time Warner, Steve Case, Bob Pittman en Jim Barksdale verkochten hun troetelkindje samen voor 1,79 miljard dollar. Een uitzondering op de regel is Gerald Levin, de topmanager die AOL en Time Warner bij elkaar bracht. Hij verliet de onderneming in mei dit jaar, maar verkocht niet één aandeel.

De hoogte van de bedragen die verdwenen zijn ,,maakt de redeneringen die managers gebruiken om hun verrijking te rechtvaardigen tot een absurditeit. Neem bijvoorbeeld het idee dat topmanagers beloond worden voor hun prestaties. Het is duidelijk dat de topmanagers op deze lijst niet presteerden.''

De nieuwe Amerikaanse wetgeving op accountancy, de Sarbanes-Oxley Act, stimuleert volgens The Economist te weinig tot gedragsverandering. Het Britse weekblad, consequent kritisch, wijst erop dat de Amerikaanse wet voor de plichten van de bedrijfsleiding minder regels heeft dan voor de leiding van een crèche. Het blad verwacht veel meer heil van de simpele aanblik van topmanagers die geboeid worden afgevoerd voor berechting. Maar de belangrijkste impuls tot verbetering moet toch van de beleggers komen, want zij waren het die met hun jacht op hoge koerswinsten de managers hebben aangezet tot rommelen.

Het Duitse weekblad Wirtschaftswoche daarentegen meent dat de budgetplanning per jaar de managers er toe verleidt de zaken mooier voor te stellen dan ze zijn, omdat ze tot elke prijs de plancijfers willen halen. Het blad beveelt het voorbeeld aan van de Svenska Handelsbanken die uit de rode cijfers kwam door de budgetjaarplanning te vervangen door korte-termijnvoorspellingen.

Topmanagers die de kas plunderen moet je niet voor hun criminele handelingen straffen, meent het Duitse weekblad Die Zeit. Het is veel zinvoller de ondernemingen in het beklaagdenbankje te zetten wegens het nemen van verkeerde managementbeslissingen. Want ondernemingen kunnen veel gemakkelijker aan het geld komen voor schadevergoeding aan bedrogen beleggers dan individuele topmanagers.