Confrontatie met verleden

Minutenlang zien we de verweerde, doorgroefde kop van acteur John Hurt in beeld. Hij zit aan de verkeerde zijde van een bureau. Hij staart voor zich uit. Voor hem staat een bandrecorder; mooi van ouderwetsheid. Achter hem is een laboratoriumachtige wand te zien, volgestouwd met geluidsdragende banden, de tapes waarop Hurt als het personage Krapp zijn leven heeft ingesproken. Dit is het onverwoestbare toneelbeeld van Krapp's Last Tape (1958) van Samuel Beckett.

In de reeks verfilmde Becketts is dit opnieuw een toonbeeld van tekstgetrouwe regie, ditmaal door Atom Egoyan. Acteur John Hurt lijkt als geen ander op Beckett zelf. De priemende ogen, pezige gestalte, de haviksneus, het borstelige haar. Krapp's Last Tape heb ik al vele malen uitgevoerd gezien, bijvoorbeeld door Lou Landré in de kelder van de Haagse Koninklijke Schouwburg. Of door de legendarische Duitse acteur Bernhard Minetti, van de Berlijnse Schaubühne, die als locatie een boomhut koos. Het kan allemaal. Het enige waar het om draait is dat een oudere man, hoewel sterk van gestel, zijn verleden overdenkt door de banden af te draaien, waarop hij in vroeger tijden de beslissende gebeurtenissen van zijn leven insprak. Het draait om het verlies van een vroegere geliefde. De ondertoon is sterk erotisch; er wordt in de tekst veel gewiegd en heen en weer bewogen in een roeiboot. In de biografie Damned to Fame (1996; Tot roem gedoemd, uitg. De Bezige Bij) staat dat Beckett het stuk schreef in een tijd van depressie. Hij had zojuist gehoord dat een van zijn eerste liefdes, Ethna MacCarthy, ongeneeslijk ziek was geworden.

Beckett zelf vond zijn tekst `vrouwelijk' en geschreven op `lyrische toon'. Dat is bij Hurt anders. Hij speelt Krapp vooral als een woedende man, die de banden van zich af gooit in de bittere confrontatie met zijn verleden. Die woede zag ik nooit eerder, noch bij Landré noch bij Minetti. Toch is het een goede keuze. Berusting is mooi als melancholiek gegeven, woede maakt het zachte besef van heimwee naar vroeger dwingend en agressief. John Hurt maakt schitterend drama van deze in zichzelf opgesloten Krapp.

Beckett on film: Krapp's Last Tape, NPS/VPRO, Ned.3, 22.55-0.02u.