Baskische Man van IJzer

In zijn huis in San Sebastián is gisteren de Spaanse beeldhouwer Eduardo Chillida overleden. Hij werd 78 jaar. Chillida, die vooral bekendheid verwierf door zijn ijzeren sculpturen, geldt als een van Spanjes meest universele contemporaine beeldend kunstenaars. Vooral in de Spaanse regio Baskenland staan veel van zijn abstracte beelden in het landschap.

Vlak naast zijn huis aan de voet van de Monte Igueldo van San Sebastián, de toegang van wellicht de mooiste stadsbaai van Europa, staat een van zijn bekendste sculpturen, El Peine del Viento (De Haarkam van de Wind). Met de drie in elkaar verstrengelde ijzeren bogen is het een kenmerkend voorbeeld van de stijl die Chillida ontwikkelde, waarbij hij zijn Baskische origine wist te combineren met de meer cosmopolitisch ingestelde avant-garde van zijn tijd.

Aanvankelijk begon Chillida als professionele voetballer van San Sebastiáns Real Sociedad, maar aan die loopbaan als doelman kwam al snel een einde door een ernstige blessure. Na een korte studie architectuur in Madrid vertrok hij naar Parijs om zich te scholen als beeldend kunstenaar. Zijn eerste internationale erkenning volgde in 1958 toen hij een prijs voor zijn sculpturen kreeg tijdens Biennale van Venetië, gevolgd door de Carnegie-prijs in 1960 en de Kandinsky-prijs in 1961.

Chillida's beeldhouwwerken zijn herkenbaar als rechthoekige, grof gebeitelde monolieten, opengewerkt met uitgehouwen vierkante ruimtes. Toch was het vooral het ijzer dat door het werk van Chillida een belangrijke plaats verkreeg als materiaal in de beeldende kunst van na de Tweede Wereldoorlog. Chillida gaf hiermee een passend eerbetoon aan de hoogovens die de basis vormen van de industriële ontwikkeling en rijkdom van Baskenland. Overigens wist de enigszins schuwe Chillida, als geen ander het paradepaardje van de nationalistische stromingen in zijn regio, altijd op een afstand van de politiek te blijven.

Zijn laatste in het oog springende project betrof het omvormen van de natuur als kunstwerk door in de Tindaya, een mythische berg op het Canarische eiland Fuerteventura, een enorme, kubusachtige ruimte met lichtgaten uit te houwen. De plannen liepen evenwel hopeloos vast in de lokale corruptie en de protesten van natuurbeschermers, die vreesden dat de berg het zou begeven als gevolg van de kunstzinnige uitgravingen. Chillida bleef evenwel optimistisch: ,,Het project in Tindaya zal worden uitgevoerd, al maak ik het misschien niet meer mee.''