`Nee, dit is niet de laatste keer!'

Paus Johannes Paulus II sluit vandaag zijn vierdaagse reis naar Polen af met een bezoek aan zijn favoriete pelgrimsoord, Kalwaria Zebrzodowska. Na zijn vertrek begint het debat: was de paus nu voor of tegen toetreding tot de EU?

Urenlang zit ze in de onafzienbare menigte geduldig te wachten op haar klapstoeltje. De vrouw heeft een rozenkrans in haar hand. Over haar tas heeft ze de Poolse vlag zo uitgespreid dat niemand er per ongeluk op kan gaan staan. Dan verschijnt in de verte de pausmobiel. Een paar seconden lang is Johannes Paulus II nog geen vijftig meter van haar vandaan. Ze begint wild te zwaaien: in de ene hand de Poolse vlag, in de andere het evangelie. De paus verdwijnt in de menigte, de echtgenoot van de vrouw vouwt de Poolse vlag zorgvuldig op: met de adelaar naar buiten.

Met honderden bussen en treinen zijn ze uit het hele land naar Kraków gekomen om de grootste mis uit de Poolse geschiedenis bij te wonen. Vele duizenden brengen de nacht door op de stadsweide waar de paus voor zal gaan. In de vroege ochtend zwelt de mensenmassa aan tot een recordaantal van tweeëneenhalf miljoen. Politie en padvinders leiden de mensenzee in goede banen. Gedisciplineerd marcheren groepen parochianen achter hun priesters het terrein op. Jongeren in afritsbroeken steken nog een sigaretje op. Een meisje van zeventien: ,,Ik hoop dat ik een beter mens zal worden van deze ontmoeting.'' Ze noemt de paus de ,,de vader van de Polen'' en denkt dat hij haar de kracht zal geven om een einde te maken aan ,,slechte gewoontes''.

Het bezoek van de paus staat in het teken van de ,,goddelijke barmhartigheid''. Een jonge vader uit Kraków legt uit: ,,Barmhartigheid en hoop is eigenlijk hetzelfde voor ons. Het betekent dat er iets zal gaan veranderen. Als het niet vandaag is dan wel morgen.''

Vader Mezynski is in zijn eentje helemaal uit een dorp in het hoge noorden van Polen gekomen. ,,Omdat de paus de belangrijkste man van de hele wereld is.'' Hij zoekt een plaatsje in de schaduw, want straks gaat de zon branden en daar kan zijn zwakke hart niet tegen. ,,De paus mag een hoed op, maar wij niet'', grapt hij. Maar dan serieus: ,,Dit bezoek van de paus zal beslissend zijn voor Polen.''

Hij legt uit dat zijn land volgend jaar een referendum zal houden over het lidmaatschap van de Europese Unie. Uit de praktijk in zijn dorp weet hij dat veel mensen tégen zullen stemmen omdat ze bang zijn en eigenlijk niets weten van de EU.

Dan klinken de eerste wankele woorden van de paus uit de verte en begint de mis die ruim drie uur zal duurt en eindigt in emotionele spreekkoren: ,,Wij houden van je!'' ,,Dit is je thuis!'' ,,Je moet hier blijven!'' De preek van Johannes Paulus II gaat opnieuw over de goddelijke barmhartigheid. Maar niet alleen. Stamelend waarschuwt de 82-jarige kerkvader voor het ,,mysterie van de onrechtvaardigheid''. Hij houdt zijn instemmend klappend gehoor voor dat er niet alleen ,,nieuwe perspectieven'' maar vooral ook ,,nieuwe bedreigingen'' zijn. Het spreekt zich krachtig uit tegen genetische manipulatie. ,,De mens leeft alsof er geen God is en neemt op Zijn stoel plaats.'' Even later haalt hij fel uit naar ,,liberale propaganda en vrijheid zonder waarheid en verantwoordelijkheid''. Alleen een christelijk Polen kan vrij zijn, houdt hij zijn tweeëneenhalf miljoen luisteraars voor.

President Aleksandr Kwasniewski kromt de tenen. Samen met de Poolse regering probeert hij het pausbezoek te gebruiken om de Polen een laatste zetje richting Europese Unie te geven. Maar de paus blijkt zijn eigen agenda te hebben en hamert eerst en vooral op het Poolse christendom. ,,Hier zal een belangrijk intellectueel debat op volgen'', houdt de Poolse president zich op de vlakte. De anti-Europese krachten in Polen springen er bovenop. Andrzej Lepper, de populistische boerenleider: ,,De paus is geen voorstander meer van de Europese Unie. Hij heeft zich uitgesproken tégen het liberalisme, tégen de globalisering en zelfs tégen het kapitalisme.'' Ook de extreem-rechtse Liga van Poolse Families heeft de woorden van de paus begrepen als ,,het antwoord van de paus op de druk van de president en de regering op het Poolse volk om lid te worden van de Europese Unie''.

Op straat gaat de sentimental journey van de paus en miljoenen gelovigen door. Hij bidt bij het graf van zijn ouders, maakt een rondje in zijn pausmobiel over de historische rynek van de stad, de middeleeuwse markt, en spreekt over zijn eigen dood bij de eerste kerk waar hij in 1948 als pastoor diende. ,,Ik vraag alle parochianen om te bidden voor de levenden en de doden, ik vraag jullie ook te bidden voor de paus, tijdens zijn leven en na zijn dood.''

Aan het eind van de dag verschijnt een zichtbaar uitgeputte paus voor de laatste keer in het raam van het aartsbisschoppelijk paleis. Duizenden Polen zijn in tranen als de paus met een bibberige stem begint te zingen: ,,Wij moeten afscheid nemen, Halleluja''. ,,Helaas is dit de laatste keer'', zegt de oude man in het raam. ,,Nee, nee, dit is niet de laatste keer'', roept de menigte die nog lang niet klaar is voor het afscheid van zijn eigen paus.