Maak jij ook gebruik van deze weg?

Automobilisten in het Midden-Oosten leven in een waanwereld van onkwetsbaarheid en fatalisme. Want Allah heeft het zo gewild.

,,Jazeker'', antwoord ik steevast als mensen in Nederland vragen of ik als Midden-Oostencorrespondent niet regelmatig doodsangsten uitsta. Om er dan quasi terloops, maar geheel naar waarheid aan toe te voegen: ,,Dat verkeer hè, het zijn daar net kinderen met speelgoed waarvoor ze nog te jong zijn.''

Even een statistiek: in Israël komen in het verkeer jaarlijks twee keer zoveel mensen om als bij Palestijnse aanslagen. En in Egypte is de kans dat je sterft bij een autoongeluk vijftig keer groter dan in Nederland. Ondanks alle verdeeldheid en ingebeelde uniciteit hebben de heethoofdige volkjes in het Midden-Oosten dat in ieder geval gemeen, de Saoediërs zogoed als de Libanezen, de Egyptenaren en de Israëliërs: ze kunnen niet rijden. Tel hierbij op de versleten auto's, de corrupte politie, het beroerde wegdek en de vaak belabberde medische zorg en je hebt een bloedbad, dag in dag uit.

Het besef dat mensen in het Midden-Oosten zich achter het stuur net zo irrationeel gedragen als in de politiek, komt in fases. Ik zit vaak in taxi's en bussen en in het begin dacht ik altijd: rustig maar, die chauffeur wil ook niet dood, hij weet echt wel wat-ie doet. Ook al werken de snelheidsmeter en het remlicht niet, en slingeren we nu langs dit ravijn met een snelheid die in het platte Nederland zelfs op de snelweg is verboden, HET KOMT WEL GOED.

Daar ben ik op teruggekomen. Het komt helemaal niet goed. Automobilisten in het Midden-Oosten leven in een andere wereld. Een waanwereld van onkwetsbaarheid en fatalisme. Allah heeft het zo gewild, hoor je vaak als een slapende chauffeur weer een busje boeren de Nijl in heeft gereden, of als een truck een paar overstekende herders tot roadsnack heeft vermalen. De vraag blijft ongesteld waarom de Erbarmende Barmhartige zijn eigen mensen zoveel vaker op het asfalt laat creperen dan die ketters in Europa.

Om uit het dierenrijk te putten: Libanezen rijden als hyena's, Israëliërs als honden en Egyptenaren als lemmingen. Saoediërs onttrekken zich aan de typologie tenzij er een beest bestaat dat zich uit verveling suïcidaal gaat gedragen. Dat is namelijk waarom zo vaak de resten van een Saoedische puber uit een autowrak moeten worden gezaagd: ze mogen wel een wagen, maar geen meisje. En dus wendt de mannelijke Saoedische jeugd zijn testosteron aan voor autoraces, liefst in de stad. Begin mei meldde de Saoedische krant Arab News de datum van de bekendmaking van de eindexamenuitslagen. Driekwart van het artikel ging over de maatregelen van de politie die moesten voorkomen dat de jeugd die dag massaal de film Rebel without a cause ging naspelen.

In Libanon is de grote vraag of de mensen zulke klootzakken zijn geworden door de burgeroorlog, of dat de burgeroorlog uitbrak omdat ze zulke klootzakken zijn. Het is ongelofelijk hoe je daar wordt gesneden, links ingehaald, van de weg gedrukt. En als je toetert en woedend gebaart, krijg je steevast een blik van: oh, maak jij ook gebruik van deze weg?

In het overbevolkte Egypte (68 miljoen mensen op een sliert land niet veel groter dan Nederland) regeert niet de arrogantie maar de stupiditeit. Vrachtwagenchauffeurs die 18 uur achter het stuur zitten en dan verbaasd zijn als ze wakker worden op de operatietafel. Mensen die tijdens Ramadan scheel van de honger net voor het breken van de vast nog even naar huis racen. Ik stond eens te wachten bij een spoorwegovergang. Terwijl de trein langsreed, stelden auto's om mij heen zich over de hele breedte van de weg op. Aan de andere kant gebeurde hetzelfde. Zodra de bomen omhoog waren, reed iedereen vooruit, en dus stonden er twee rijen van vijf auto's totaal klem, midden op de rails. ,,Dit gebeurt dus iedere keer'', meldde een buurtbewoner. Gelukkig hadden de Egyptenaren wel een oplossing voor hun penibele situatie: heel hard toeteren.

In autokerkhof Israël ten slotte is autorijden een voortzetting van de intifadah met andere middelen, en een voorafspiegeling van de burgeroorlog die ze daar onderling gaan voeren, mocht het ooit vrede worden met de Arabieren. Ik rijd regelmatig van Tel Aviv aan de kust naar het hoger gelegen Jeruzalem. Op die redelijk steile heuvels sukkelen vaak vrachtwagens waardoor je opeens van honderdtwintig per uur naar dertig moet. Tenzij iemand je natuurlijk even op de linkerbaan laat. Ha Ha Ha! Niet in Israël. In Libanon kijken ze verbaasd als je woedend toetert. In Israël negeren ze je gewoon. Nog zo'n tafereel dat je lang bijblijft: jonge orthodoxe joden die vanuit hun auto proberen rotzooi naar binnen te gooien bij een busje vol Arabieren. Of de joodse kolonist die bij een kruispunt Palestijnse automobilisten de doorgang probeert te versperren met een groot bord `Arabieren oprotten'.

Daarom komt het voorlopig niet goed in het Midden-Oosten. Veel te veel mensen denken dat ze hun leven niet in eigen hand hebben, en er dus ook niet verantwoordelijk voor zijn. En veel te weinig mensen beschouwen al die krioelende wezens om hen heen als medemensen die ook graag veilig thuis willen komen.

De vijf eerdere delen van deze serie zijn na te lezen op www.nrc.nl