Hielke en Sietse redden weerman Pyt Paulusma

Het Friese volkslied klonk gisteravond in het centrum van Groningen, bij de galapremière van de studentenspeelfilm over de Kameleon. Uitgeverij Kluitman is niet blij met het ludieke voorschot op de officiële Kameleonfilm.

Zelden zullen Friezen hun oud-commissaris der Koningin Hans Wiegel zo vloeiend Fries hebben horen spreken als in de korte film De Kameleon sjocht yn it waar (`De Kameleon houdt het weer in de gaten'), die gisteravond zijn galapremière in Groningen beleefde. De 35 minuten durende film is gemaakt door leden van de Friestalige studentenvereniging Bernlef, als mild protest tegen de Nederlandstalige Kameleonfilm die volgend jaar zomer in première gaat.

Wiegel, die tijdens zijn ambtsperiode in Friesland nooit verder kwam dan ,,een bjusterbaarlik barren'', speelt de burgemeester van het dorp, die de smidszonen Sietse en Hielke Klinkhamer huldigt. De vindingrijke tweeling heeft dan de ontvoering opgelost van weerman Pyt Paulusma door zijn Groningse collega Nienhuis. Na de bevrijding van Paulusma door Hielke en Sietse wordt Nienhuis gearresteerd door veldwachter Zwart, maar Paulusma strijkt over zijn hart en vergeeft het hem. Eind goed, al goed, dus. Er zit verrassend veel vaart en actie in de film. De grappen zijn minder voor de hand liggend dan je bij amateurs zou verwachten, waardoor het niveau van `de leukste thuis' al snel wordt overstegen.

Zes keer werd de Friese film gisteravond gedraaid in filmtheater Images in Groningen. De rode loper lag uit, het Friese volkslied werd gespeeld en er werd zelfs geapplaudiseerd voor de sponsorfilmpjes. Voor meer voorstellingen wilde uitgeverij Kluitman, die de rechten bezit van de jeugdboeken van De Kameleon, geen toestemming geven. De avonturen van Hielke en Sietse werden deze zomer verfilmd door de Friese regisseur Steven de Jong (bekend van onder meer de Friestalige films De gouden swipe en De Fûke).

Dat die film Nederlandstalig is vonden de Bernleffers een ,,gemiste kans'', zoals woordvoerder Boele Terpstra zegt. Friese personages in een Fries watersportdorp die Nederlands spreken? ,,Onnatuurlijk'', oordeelt hij. ,,Het is alsof je Amerikaanse soldaten in Saving private Ryan Duits hoort praten. Je kunt toch ondertitelen? Maar Steven de Jong schijnt drie à vier keer zoveel budget te krijgen voor een Nederlandstalige film.'' Dus besloten de studenten zelf aanvankelijk als grap een Friestalige Kameleonfilm te maken.

Al snel groeide het initiatief uit tot een semi-professioneel project. Het budget van 8.000 euro werd onder meer vergaard door bijdragen van sponsors als beerenburgfabrikant De Weduwe Joustra en de Fryske Akademy. Ook de provincie Fryslân en de gemeente Groningen financierden mee. Prominenten als Heerenveentrainer Foppe de Haan, schaatser Ids Postma, Hans Wiegel en de weermannen Pyt Paulusma en Henk Nienhuis speelden mee. De acterende studenten kregen acteerlessen en er werd gedraaid met professionele cameramensen.

De Friese schrijver, journalist en performer Klaas Jansma hekelde de opstelling van uitgeverij Kluitman, die vindt ,,dat de film na vanavond in de kluis moet.'' Zelfs Omrop Fryslân mag geen scènes uitzenden. Jansma: ,,Deze film is echte kunst. Een grandioze performance van het Fries bewustzijn.'' Jurjen van der Weg, erelid van Bernlef, zei tot het laatst toe bang te zijn geweest voor een fax van Kluitman, waarin een verbod tot vertoning werd geëist. Hij vermoedt dat Kluitman de film als een persiflage ziet en daarom afwijzend reageert. Woordvoerster Annemarie Hormann ontkent dat. ,,Er is maar één iemand die de rechten heeft om de Kameleon te verfilmen en dat is Steven de Jong. Om die jongens van Bernlef terwille te zijn spraken we af dat ze een film mochten maken die acht keer vertoond mocht worden.'' De film van De Jong is in het Nederlands ,,om die toegankelijker te maken'', aldus Hormann. ,,Kinderen van zeven, acht jaar kunnen nog geen ondertitels lezen.''

Medeproducent Marcel Westerhof, vierdejaars bedrijfskunde, vindt Kluitmans terughoudende reactie ,,jammer''. Dat is ook de mening van Yvonne Slijfer uit Venlo, die twee jaar geleden een fansite voor de populaire kinderboekenreeks opzette. De studentenfilm vond ze ,,hartstikke leuk'' en ziet ze als ,,een grote publiciteitsstunt voor de Kameleonboeken''. ,,Het was gepast als er vertegenwoordigers van Kluitman waren geweest'', oordeelt de ereburgeres van Kameleondorp Terherne.