Augustus

Een van de aardigste berichten die ik in de vakantiekranten aantrof, was dat Circus Herman Renz de gemeenten in Nederland heeft gewaarschuwd voor twee circussen die misbruik zouden maken van de naam Renz. Zij zouden met achterlating van schulden door Nederland trekken. De rekeningen gaan naar Circus Herman Renz. Een van die namaak-Renzen zou Duits zijn.

Wat het bericht niet vermeldde is dat we hier te maken hebben met een kleine, historische revanche. Het Circus Herman Renz is aan het begin van de 20ste eeuw opgericht door de artiest Arnold van der Vegt. In 1923 noemde hij zijn circus Renz om te profiteren van de bekendheid van het gelijknamige Oostenrijkse circus, waar hij een tijd had gewerkt. Toen hem dit misbruik werd verboden, zette Van der Vegt puntjes tussen de letters. R.E.N.Z., zei hij, stond voor `Rasechte Nederlandse Zwervers'. En nu zijn de ex-rasechte zwervers (de puntjes zijn inmiddels weer verdwenen) dus de dupe van twee namaak-Renzen, die van hún bekendheid gebruik willen maken. En eentje zou ook nog uit Duitsland komen!

Een ander bericht dat mij trof is dat de megalomane president van Turkmenistan, Saparmurat Niyazov, heeft besloten om de maand januari voortaan Türkmenbasi (`Vader van alle Turkmenen') te noemen. Dat is de officiële naam waaronder de president bekendstaat. Er zijn al steden, scholen en vliegvelden naar hem genoemd, en ook al een meteoriet, maar vanaf nu heet er dus een maand naar de president. Tegelijkertijd besloot hij de maand april naar zijn moeder te noemen.

Niyazov volgt hiermee het voorbeeld van de oude Romeinse keizers. Alleen al in de keizersbiografieën die Suetonius omstreeks 126 n.Chr. schreef, kom je heel wat van dergelijke naamswijzigingen tegen. Zo vermeldt hij dat keizer Domitianus, die op een gegeven moment de naam Germanicus aannam, de namen september en oktober liet wijzigen in `Germanicus' en `Domitianus' ,,met als argument dat hij in de eerste het keizersschap op zich genomen had en in de tweede was geboren''. Nero noemde de maand april `Neroneus' en hij was van plan Rome Neropolis te noemen. Caligula noemde september naar zijn vader `Germanicus' en tijdens het bewind van Tiberius waren er plannen om september `Tiberius' te noemen en oktober `Livius'.

Al die wijzigingen zijn na een tijdje teruggedraaid, en zo zal het zonder twijfel ook gaan met de namen die Türkmenbasi nu aan de Turkmenen opdringt, maar twee zijn er gebleven: augustus naar Augustus, de eerste Romeinse keizer, en juli naar Julius Caesar.

Augustus gaf in 8 v.Chr. toestemming om de maand waarin hij zijn eerste consulaat aanvaardde en waarin hij zijn belangrijkste rivalen had verslagen, naar hem augustus te noemen. Voordien heette die maand sextilis, `de zesde', aangezien het Romeinse jaar aanvankelijk in maart begon.

Juli werd in 45 v.Chr. naar Caesar genoemd omdat hij in die maand was geboren. De oude naam luidde Quintilis, `de vijfde'. Juli werd ook naar Caesar genoemd omdat hij een vervelend probleem had opgelost: de oude Romeinse kalender liep indertijd drie maanden achter op de werkelijkheid. Caesar had de Alexandrijnse sterrenkundige Sosigenes gevraagd een oplossing voor dit probleem te bedenken. Die stelde voor om bij wet te regelen dat de jaren voortaan 365 dagen zouden tellen met om de vier jaar een schrikkeljaar van 366 dagen. Om de achterstand in te halen werd het jaar 45 v.Chr. opgerekt tot 445 dagen.

En dan was er nog het opmerkelijke bericht dat de hulpbisschop van Roermond, E. de Jong, op de katholieke Wereldjongerendagen in Toronto jongeren heeft opgeroepen om dagelijks een zout dropje te eten. Waarom? Om hen aan hun christelijke roeping te herinneren, namelijk: het zout der aarde te zijn. Volwassen man in jurk probeert internationale groep jongeren christelijk te inspireren met een product dat buiten Nederland door de meeste mensen walgelijk wordt gevonden, als ze het al kennen. Je zou sommige mensen met vakantie moeten kunnen sturen.

(sanders@nrc.nl)