Voetbal is de navel van de wereld

Het nieuwe voetbalseizoen was nog niet begonnen of het supportersgeweld stak vorige week al weer de kop op. Jeu Sprengers (64) is voorzitter van de Nederlandse voetbalbond (KNVB) en verfoeit de normvervaging rondom de volkssport nummer één. ,,Dit is een land aan het worden dat we kennen uit een misdaadroman.''

Natuurlijk ergert hij zich kapot aan het voetbalvandalisme, maar als vleesgeworden Bourgondiër probeert Jeu Sprengers ook de positieve kanten van het voetbal te belichten. Cijfers spreken voor zich. Hij staat aan het hoofd van ruim een miljoen leden. Elke weekeinde bezoeken gemiddeld 150.000 toeschouwers de achttien profwedstrijden. Elke zaterdag en zondag worden ongeveer 35.000 amateurwedstrijden gespeeld. ,,In een land als Roemenië kent niemand de Nederlandse premier, maar kan iedereen vijftien Nederlandse voetballers opnoemen'', doceert hij in het Rotterdamse Hilton. ,,Voetbal is de navel van de wereld. Een miljard mensen keek naar de finale van het WK. Zulke aantallen halen de heren Greenspan of Bush niet.''

Sprengers is zich bewust van de negatieve signalen in het Nederlandse voetbal. Hij maakt een onderscheid tussen kwaad en erger. Hij bagatelliseert onschuldige spreekkoren. De voormalige voorzitter van FC VVV vertelt over een bevriende internist die tijdens een wedstrijd in Venlo de scheidsrechter voor de rotste vissoort uitmaakte. Zelf heeft hij ook wel eens de neiging uit balorigheid schuttingtaal te scanderen. Niets menselijks is de bestuurder vreemd. Hij is geen leidsman van een elitesport en dat moet vooral zo blijven.

,,Mijn grenzen liggen opgerekter dan die van dominee Jansen in Woudrichem'', zegt de Limburgse koopman. ,,Voetbal is een volkse sport. De woorden `klootzak' en `hondelul' horen bij sommige supporters tot de normale communicatie. Daar moet je niet moeilijk over doen. Ook zijn sommige bevolkingsgroepen nog niet zo ver, dat ze een meningsverschil met argumenten kunnen oplossen. Zij hebben agressievere chromosonen en laten eerder hun handen wapperen. Daar kun je weinig tegen doen. Mijn oma zei altijd: onze Lieve Heer heeft rare kostgangers.''

Toch overheersen de sombere geluiden tijdens het interview met de hoogste baas van de KNVB. ,,Ik was er al bang voor'', reageert hij op het onderwerp van gesprek. Het molesteren van scheidsrechters en de financiële wanorde bij een groot aantal profclubs laten we voor het gemak buiten beschouwing. We praten over het supportersgeweld, dat als een ongeneeslijk kankergezwel over de velden woekert. Sprengers, van roomskatholieke huize, toont zich voor even een cultuurpessimist. Hij heeft geen enkel begrip voor de hooligans.

,,Ons vernislaagje van tweeduizend jaar christelijke beschaving is flinterdun'', zegt de bestuurder die een grote belangstelling voor filosofie aan de dag legt. ,,Hoeveel jaren hebben we nodig om weer barbaars te worden? Dit is een land aan het worden dat we kennen uit een misdaadroman. Een soort Rio de Janeiro. We moeten iets doen aan de collectieve minachting in de samenleving. We hebben een mentaliteitsverandering nodig. Het laatste half jaar heeft aangetoond dat Nederland de criminaliteit beu is. We zijn in een ander land wakker geworden dan we dachten te leven. Drie trainers hebben kogels in de brievenbus gevonden. We zijn veel verder van huis dan 99,9 procent van de Nederlander lief is. Straks vind je een kogel in de bus, omdat je je tot de islam hebt bekeerd'', zegt hij op de dag dat bekend wordt dat KNVB-directeur Henk Kesler ook een dreigbrief heeft gekregen.

Het voetbalvandalisme woekert onverminderd voort. Stakingen, kogelbrieven, molestaties, kapotte treinstellen. Het nieuwe seizoen belooft weinig goeds, als we de misdrijven van de afgelopen weken in herinnering roepen. Het lijkt een kwestie van tijd, of een nieuwe voetbaldode dient zich aan. Als penningmeester van de Europese bond UEFA ziet Sprengers een soortgelijke ontwikkeling in de ons omringende landen, camoufleert hij de ernst van de Nederlandse situatie. Om vervolgens de hand in eigen boezem te steken. ,,Bij de strafcommissie van de UEFA staan een paar Nederlandse topclubs op tilt. De bond stuurt daarom een ervaren waarnemer naar een risicowedstrijd. De tolerantiegraad van de UEFA staat op scherp. De Nederlandse clubs zijn gewaarschuwd.''

Sprengers weet ook dat voorzitters bedreigd worden. ,,Het is logisch dat supporters zich tegen de club keren, want bestuurders beperken hun vrijheid. Zij mogen zich nooit laten chanteren. Op het moment dat een instituut niet meer veilig is, bestaat een instituut niet meer. Die kant gaan we wel op. De veroorzakers van alle ellende zijn niet bezig met het voortbestaan van de club. Bij elke maatregel is de reactie: `zijn ze daar in Zeist nu helemaal besodemieterd?' Op populariteit hoef je niet te rekenen. Gratis toegang tot een wedstrijd duurt een week. Dan zeggen ze een week later: godverdomme, gaan ze er ook nog geld voor vragen.''

Als je gaat wijken voor terreur, woon je blijkbaar niet in een vrij land en kun je beter asiel aanvragen in België'', verwijst hij impliciet naar PSV-voorzitter Harry van Raaij die overleg voerde met actievoerende supporters. ,,Een voorzitter moet vooral geen applaus willen oogsten'', weet de bestuurder in hart en nieren. ,,Hij hoeft de populariteitstest niet te winnen. Je moet rechtvaardig handelen. Helaas moet je anderen soms in vrijheden beperken. Je kunt niet veertigduizend man laten wachten omdat honderd man een bus tegenhouden? Ik ken Van Raaij heel goed. Hij vindt dit soort dingen afschuwelijk. Er zit niets revolutionairs in zijn karakter. Hij komt uit het meest gouvernementele deel van Nederland. Ik kan me Harry niet op de barricade voorstellen. En toch krijgt hij ruzie met Kesler. Heel vervelend, maar ze komen er wel weer uit samen.''

Sprengers hekelt bestuurders die zich vergenoegd op de borst kloppen. ,,Iedereen die zegt `we doen er genoeg aan' getuigt van een zelfgenoegzaamheid die hij niet kan verantwoorden. Hij moet zich altijd afvragen wat hij nog meer kan doen. En hij moet niet roepen dat de schuld bij de media ligt, als bij Feyenoord `Hamas, Hamas, joden aan het gas' wordt geroepen. Voorzitter Van den Herik had als eerste het publiek moeten veroordelen. Aan de andere kant: de supporters van Ajax profileren zich bewust als jodenclub. `Wie niet springt is een jood', vind ik daarom van een andere orde dan `Hamas Hamas, joden aan het gas'. Hoe meer je het hoort, hoe normaler het gevonden wordt. Racisme is een objectief begrip, de basis van de destructie in onze samenleving.

,,We hebben ons in Nederland geconcentreerd op de drieduizend relschoppers. Sommige groeperingen gedragen zich als gangs. Zij komen niet meer voor het voetballen maar voor de confrontatie met de andere gang. Wij kennen in onze rechtspraak helaas geen collectieve beschuldigingen. Honderd zich misdragende supporters vormen geen criminele organisatie. Dus is iemand niet strafbaar als hij zich in een vak bevindt waar anonieme lieden leuzen scanderen. Als wij iets aan dergelijke walgelijkheden willen doen, moet een wet worden bedacht die een collectieve schuld ontwikkelt.

,,De politiek reageert te vaak op een gebeurtenis. Voetbal is ook zo levendig. Een rel op het strand wordt minder breed uitgemeten. Misdaden in een stadion gebeuren gaandeweg ook elders in de maatschappij. Politici houden nooit rekening met de onderkant van de samenleving, met mensen voor wie de wet geen grens is. Je hebt trouwens ook niks aan een wet die niet te handhaven is.

,,Tijdens Euro 2000 hebben wij hartstochtelijk gepleit voor een speciale voetbalwet. Wij stuitten in de politiek op veel weerstand. `Er zijn al zo veel wetten', kregen we dan te horen. Ik pleit nog steeds voor aangepaste strafmethoden, omdat in het geval van spreekkoren geen sprake is van mishandelingen. De rechter moet een collectief stadionverbod kunnen uitspreken. Dan moeten de goedwilligen maar niet in hetzelfde vak als de kwaadwilligen gaan staan. Er moet ook een meldingsplicht komen. Is het geen schande dat deze mooie sport, het grootste identificatiemiddel van de gemiddelde Nederlander, door drieduizend mensen wordt misbruikt?''

Veel vrolijker gestemd is Jeu Sprengers over de voetbaljeugd en de integratie van allochtonen. Hij verklaart de ongeregeldheden op de amateurvelden door de massaliteit. De statistieken geven geen alarmerend beeld. Slechts een piepklein percentage van de wedstrijden loopt uit de hand. ,,Als ze in het voetbal elkaar de hersens niet inslaan, doen ze het ergens anders.'' Nee, we zouden veel positiever tegen het populaire tijdsverdrijf moeten aankijken, meent de voorzitter van de grootste sportbond.

,,Voetbal is de integratie par excellence. Een jonge Marokkaan gaat toch als eerste naar een voetbalclub? Voetbal zorgt voor spontane integratie. Ik ben daarover niet somber gestemd. Over een jaar of wat krijgen we vanzelf ook Turkse scheidsrechters en elftalbegeleiders. Wij worstelen op weg naar een maatschappij waarin niet iedereen in dit kikkerland geboren is. Onderschat de impact van de allochtonen niet. Hoeveel Turkse, Marokkaanse en Surinaamse voetballertjes hebben geen voorbeeldfunctie? De volgende stap is dat ze elftalbegeleider worden. Dat heeft tijd nodig en lukt niet met een campagne van Postbus 51. Geloof mij nou: de Turken van nu zullen Nederlanders worden.''

Onder leiding van Sprengers heeft de KNVB een Masterplan voor de jeugd uitgewerkt. Het beschikbare geld is afkomstig van de nettowinst van circa twaalf miljoen gulden die Euro 2000 heeft opgeleverd. Volgens Sprengers heeft voetbal ook een opvoedkundige werking, alle negatieve randverschijnselen ten spijt. ,,Vroeger werd je opgevoed door de kerk, de school of de vakbeweging. Nu moeten wij daarvoor zorgen. Als de scheidsrechter fluit, weet een jongetje of meisje dat hij moet stoppen. Een voetbalclub heeft een gezinsvervangende werking.''

Politici die beweren dat voetbal wegens alle negatieve elementen beter kan worden afgeschaft, onderschatten volgens Sprengers de impact van de vrijetijdsbesteding. Het is een kwestie van geven en nemen. ,,Het is niet zo dat wij alleen maar geld vragen, wij leveren ook een belangrijke bijdrage aan de maatschappij. Dan praat ik niet alleen over een overwinning op Duitsland. Wij halen geld uit de samenleving en dat geven we nu weer terug. Voetbal is de realiteit. Het is onbestaanbaar dat je een miljoen mensen hun speeltje afpakt. Het betekent te veel voor die mensen.''