Theaterhit voor vrienden

Dinsdag begint een extra tournee van het toneelstuk Art met Hans Kesting, Paul de Leeuw en Edwin de Vries. In Londen is het succesvolle stuk toe aan het 25ste acteurstrio.

,,We waren nog lang niet uitgespeeld'', zegt Edwin de Vries over Art. Vorig voorjaar stond de voorstelling – in de regie van Gijs de Lange – drie maanden in het oude Luxor-theater in Rotterdam, waar Paul de Leeuw toen gastprogrammeur was. Al die tijd bleef de belangstelling onverminderd groot, maar een verlenging was toen niet mogelijk. Volgende week begint daarom een extra tournee langs zeven andere theaters – niet langer dan vijf weken, omdat elk van de drie acteurs daarna weer andere verplichtingen heeft. ,,Ik zou het trouwens best leuk vinden om het elk jaar anderhalve maand te spelen'', oppert Paul de Leeuw. Zijn twee collega's knikken.

Art is het door Yasmina Reza geschreven successtuk over een mannenvriendschap die op springen komt te staan als een van de drie een wit schilderij met witte strepen heeft gekocht. De andere twee begrijpen niet hoe dat kan: een man die hun vriend is, koopt voor veel geld iets bespottelijks. Hun diepe ernst maakt het stuk tot een geraffineerde komedie, waarin over smaak volop te twisten valt. Onder de titel Kunst werd het twee keer eerder in Nederland gespeeld, door het Noord Nederlands Toneel (1995) en Theater Teneeter (1997). Maar steeds te kort om in brede kring opgemerkt te worden.

Intussen staat Art in Londen al bijna zes jaar lang op het toneel volgens een opmerkelijk systeem: elke drie maanden treden er drie nieuwe acteurs aan, die bij voorkeur een onderlinge band hebben.

Na de oerversie, met Tom Courtenay, Albert Finney en Ken Stott, verschenen er uiteenlopende trio's, waaronder drie Engelse filmacteurs, drie comedy-acteurs, drie Amerikaanse soap-acteurs, drie jonge tv-acteurs en drie oudere. Op dit moment speelt in het Whitehall Theatre de 25ste bezetting, die half september wordt vervangen door de 26ste. Donald Pugh, de Engelse producent, kan ,,bevestigen noch ontkennen'' dat het gaat om de drie komieken die de BBC-serie League of gentlemen maken. ,,We maken altijd pas twee weken vantevoren bekend wie de nieuwe cast vormen,'' zegt hij, ,,om de huidige productie niet te schaden.''

Pugh kocht de Engelse rechten, nadat hij door Sean Connery was getipt. Diens Franse vrouw had Art in Parijs bezocht en zag er internationale mogelijkheden in. Het idee om een rouleersysteem in te voeren, ontstond pas toen voor Courtenay, Finney en Stott het eind van hun contractueel vastgelegde half jaar in zicht kwam. ,,We zochten drie nieuwe, liefst grote namen'', aldus Pugh, ,,maar we stuitten al gauw op het probleem dat zulke acteurs volle agenda's hebben waar te weinig ruimte in zit om zes maanden op het toneel te staan. Terwijl drie maanden nog wel eens lukt, bijvoorbeeld als er een film op het laatste moment niet doorgaat. Zo zijn we begonnen met contracten voor drie maanden, en toen kwam ook al snel het idee om niet af en toe één acteur te vervangen, maar steeds met drie nieuwe tegelijk te komen – ook al, omdat de drie rollen gelijkwaardig zijn. En daardoor is het steeds een nieuwe productie, met een nieuwe regie, nieuwe marketing en een nieuw affiche.''

Ook in Nederland is wel eens overwogen het stuk in afwisselende bezettingen te spelen. En dat plan is nog niet geheel van de baan, vertelt Hans de Weers van het productiebureau Egmond: ,,We hebben nu het idee volgend jaar met dezelfde acteurs opnieuw een korte tournee te maken. Daarna misschien elk jaar wéér, maar dan wel met een gaandeweg veranderende cast.''

Dat er meestal een onderlinge band tussen de acteurs bestaat, is volgens David Pugh meer dan een gimmick. ,,Het stuk gaat over vriendschap'', zegt hij. ,,Dat maak je voor het publiek des te geloofwaardiger als zo'n band er ook werkelijk is. Van de eerste drie waren Courtenay en Finney, die samen in de film The Dresser speelden, ook al heel lang vrienden.'' Hans Kesting beaamt het: ,,Een onderlinge band zoals de onze voegt iets toe. Je rol wordt er persoonlijker door. Maar uiteraard kun je ook professioneel genoeg zijn om het ook te spelen met collega's met wie je verder niets hebt.'' Paul de Leeuw is het met dat laatste echter niet eens: ,,Ik zou het heel moeilijk vinden als ik een van de anderen niet zou mogen. Omdat er geen hoofdrol is, moet je elkaar voortdurend de ruimte geven. Dat lukt mij alleen als er vriendschap is.''

Of het stuk ook door drie vrouwen gespeeld zou kunnen worden, betwijfelt de Londense producent. ,,We hebben er natuurlijk wel eens aan gedacht, al was het maar omdat er grote actrices zijn die graag willen. Maar het mag niet van Yasmina Reza. Art gaat over een mannenvriendschap, zegt zij, en ik denk dat ze gelijk heeft. Mannen reageren onderling anders; ik denk niet dat vrouwen zo'n avond zo uit de hand zouden laten lopen dat er zelfs een vechtpartij ontstaat. Nee, het blijft een mannenstuk.''

Art-tournee: 21/8 t/m 26/9. Inl. (0900) 9203, www.uitlijn.nl