Paardenmiddel om de economie aan te jagen

Het kabinet wil stoppen met de spaarregelingen voor werknemers. Die kosten de fiscus en de werkgevers te veel. Dat is jammer, want deze regelingen waren bijzonder voordelig, bij verstandig gebruik. In de jaren vóór de belastingverlaging van 2001 waren zelfs jaarrendementen tot 20 procent haalbaar. Kostenloos, risicovrij en gegarandeerd, maar wel tot beperkte bedragen, helaas. Iets om later aan je kleinkinderen te vertellen, want die mooie tijd komt nooit meer terug.

De essentie van de regeling is de blokkeringstermijn van vier jaar. In die tijd verdien je de niet ingehouden loonbelasting (spaarloonregeling) of de belastingvrije bijdrage van je werkgever (premiespaarregeling) terug. De overheid schat het totaal van de ingelegde en geblokkeerde gelden op miljarden euro's.

Door te stoppen en die berg geld te deblokkeren, krijgen deelnemers extra geld in handen om uit te geven en de economie te stimuleren. Zal dat werken? Nee, vast niet. Dat zou wel zo kunnen zijn als iedereen zijn inleg op een spaarrekening had gezet of in een vrij beleggingsfonds had gestopt, maar zo werkt het systeem niet.

De overheid heeft namelijk directe deblokkeringen (van die vier jaar) ingebouwd om de financiële eerste levensbehoeften te bevorderen. Bijvoorbeeld de koop van een eigen huis, premies voor een aanvullend pensioen, lijfrentepolissen, kapitaalverzekeringen, de reparatie van het ANW-gat. En de start van een eigen bedrijf, studiekosten, de koop van effecten enzovoort. Veel geld is dus nooit geblokkeerd en zit niet in de miljardenpot.

Vooral de combinatie van inleg en beleggingsverzekering, en die met een lijfrentepolis (voor je oude dag) zijn populair. De trekker daarachter was de `gratis' lijfrenteverzekering. Je betaalt geen loonbelasting over de inleg (die je gebruikt als premie) en de lijfrentepremie trek je af van je belastbare loon, omdat het een oudedagsvoorziening is. Fiscaal dubbelop. Maar hoe loopt dit af?

Het kabinet wil de lijfrenteaftrek voor iedereen (zonder aan te tonen pensioentekort) doorhalen. Die premie kan men dan niet meer aftrekken. Voeg daarbij het verdwijnen van de spaarregeling, en dubbelop wordt dubbelaf. Voor vele jaren, want mensen zijn contractueel gebonden aan hun meerjarige verzekering. Ook de verruiming van de aanvullende pensioenopbouw wordt mogelijk teruggedraaid van 2 procent naar 1,75 procent per jaar.

Zo komt boontje om zijn spaarloontje. Door haar eigen schuld, en doordat de overheid niet op alle fiscale fronten een consistent beleid voor particulieren voert. Men rommelt maar wat aan.

De kleine man wordt trouwens aan alle kanten gepakt. Neem de tienduizenden beleggers met waardeloze leasecontracten in aandelen. De tot op het bot vermagerde personeelsopties. Het gesneefde volksaandeel KPN. De koersdalingen van aandelen en beleggingsfondsen. Een en al kommer en kwel, die werknemers niet direct zal verleiden tot consumeren na het deblokkeren van hun spaartegoed. Met zo'n aspirientje stimuleer je geen economie.

Het is hoog tijd voor een paardenmiddel dat zijn kracht duidelijk heeft bewezen. Even nadenken. Juist: de hypotheekrenteaftrek, een bijzondere stimulator. Die kennen we natuurlijk al, maar de aftrek is in de afgelopen jaren sterk beperkt. En waar zit de echte rijkdom in Nederland? Niet in de geblokkeerde spaarsaldi, maar in de overwaarde van de vele eigen huizen. Dat moet een veelvoud van de spaarsaldi zijn.

Die rijkdom zit muurvast in de stenen en iedereen (blijkt uit vele lezersreacties) wil dat geld bevrijden om het op te maken voor allerlei leuke dingen. Geen nieuwe keuken, badkamer of dakkapel meer, maar potverteren. Daarvoor is maar één goed werkend paardenmiddel: je huis verkopen en een ander huis huren. Maar niet iedereen wil verkassen. En waar vind je een mooi en betaalbaar huurhuis?

Er is wellicht een realistische tussenoplossing: geld lenen met je huis als onderpand. Dat kan natuurlijk, maar de rente is niet meer aftrekbaar van je inkomen. Dat moet (tijdelijk) veranderen. De overheid zou het verstrekken van een fiscaal vriendelijke hypotheek of huislening, zonder de nu dwingende voorwaarde van aankoop, verbetering of onderhoud van je huis, in ere moeten herstellen. Zolang het landsbelang dat vraagt.

Nu we toch bezig zijn: schaf tijdelijk dat malle schenkingsrecht af. Dit impliceert dat iedereen net zoveel mag schenken aan een ander als hij wil. Dus ouders aan kinderen, grootouders aan kleinkinderen en kinderen aan (groot)ouders. Staatshuishoudkunde is een boeiend vak.

Adriaan Hiele (hiele@nrc.nl) beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/hiele