Ministers morrelen al aan `vertrekpunten'

Premier Balkenende moest gisteren zijn eerste ministerraad wijden aan de verdediging van de uitgangspunten van zijn kabinet in het regeerakkoord.

Verlegen lachte hij toen hem werd gevraagd wat hij vond van een minister die al voor het eerste beraad van het nieuwe kabinet voorstelde het regeerakkoord open te breken. Hij was ,,wel verrast'', erkende premier Balkenende gisteren in de eerste persconferentie na een reguliere ministerraad van zijn kabinet. Hij doelde op minister Heinsbroek (Economische Zaken, LPF), die de tanende economie wil oppeppen met een snelle lastenverlichting waar het strakke coalitie-akkoord geen ruimte voor laat. Nu het echte werk begint, zei Balkenende gisteren, rekent hij op ,,collegiaal bestuur'' en ,,eenheid van kabinetsbeleid''.

Het was gisteren wel het meest opmerkelijke aan de eerste ministerraad van het kabinet-Balkenende: de mate waarin het regeerakkoord zélf al ter discussie stond. Het gebeurde niet alleen bij de besprekingen over de begroting van volgend jaar, die een antwoord moet geven op de verslechterende economische situatie. Het gebeurde ook bij het tweede prominente onderwerp op de agenda: de veiling van etherfrequenties voor radiostations. Opvallend: bij beide onderwerpen speelde LPF-minister Heinsbroek een hoofdrol met voorstellen om van het regeerakkoord af te wijken. En in beide gevallen was het Balkenende die pareerde met een verdediging van het regeerakkoord, door hem overigens steevast genoemd bij zijn officiële naam: het strategisch akkoord.

Onder Paars was het regeerakkoord synoniem voor het onwrikbare regeerprogram, waar de coalitiepartners elkaar aan konden houden. Balkenende verwees gisteren naar `zijn' strategisch akkoord met andere formules: het moet werken als ,,oriëntatie'' voor het regeringsbeleid, het is ,,vertrekpunt'', het moet ook ,,serieus worden genomen.''

De radiofrequenties. CDA, VVD en LPF hadden in de kabinetsformatie op dit gebied een doortastendheid beloofd die het vorige kabinet niet toonde. Paars II wilde de frequenties bij opbod verkopen in een veiling. De Kamer wilde dat lang ook, maar stemde er ten slotte niet mee in. Compromisvoorstellen, bestudeerd door juristen en beurtelings gekraakt door druk lobbyende radiostations, schoven heen en weer. Intussen verstreek de ene na de andere deadline voor de herverdeling. CDA, LPF en VVD hakten de knoop door: zij kozen in hun akkoord voor een beoordeling op de inhoud van de voorstellen van gegadigden: via een `vergelijkende toets'.

Toch stelde minister Heinsbroek zijn collega's gisteren voor niet aan die afspraak vast te houden. Hij achtte de `vergelijkende toets' niet meer mogelijk nadat de rechter eind juli – dus ná de vaststelling van het regeerakkoord – had bepaald dat veilen moet, gezien de termijnen in het geldende, nog altijd niet gewijzigde `oude' frequentiebesluit. Veilen moet zelfs al op 16 september, zodat voor het zoeken naar `vluchtwegen' nauwelijks tijd rest. Maar gisteren haalde Heinsbroek alweer bakzeil.

[Vervolg KABINET: pagina 3]

KABINET

Omstandigheden lijken akkoord in te halen

[Vervolg van pagina 1]

Na overleg in het kabinet moeten de juristen die Heinsbroek ertoe hadden gebracht de rechter te willen volgen nu binnen een week alsnog op zoek naar de mazen die een inhoudelijke keuze mogelijk maken én `rechterproof' zijn. Want, liet Balkenende blijken: zijn kabinet geeft het strategisch akkoord niet zomaar prijs – al steunde de VVD in de Kamer de keuze van Heinsbroek.

De radiofrequenties, hoofdpijndossier voor Paars, zijn voor het kabinet Balkenende slechts een gering probleem in vergelijking met de verslechterende economie en de gevolgen daarvan voor de rijksbegroting. Het patroon is vergelijkbaar: omstandigheden lijken het kabinet in te halen, een minister wil `dan maar' de afspraken veranderen, en Balkenende stuurt bij.

Weer was het Heinsbroek die het voortouw nam: met een beroep op de verslechterende economie hield hij een Keynes-achtig pleidooi voor lastenverlichting dat hij tegelijk per brief aan zijn collega's stuurde en publiek bekend maakte. Maar na de eerste ministerraad lijken zijn suggesties alweer van tafel: er komen geen maatregelen als het vervroegd afschaffen van de gemeentelijke onroerend zaak belasting, geen vervroegde `teruggave' van het kwartje van Kok aan benzine-accijns.

Balkenende, op het oog ontspannen, concludeerde gisteren dat er bij de start van het nieuwe kabinet vooral economisch ,,heel veel aan de hand'' is. Zijn eerste persconferentie opende hij met een opsomming van problemen: een werkloosheid die oploopt met 6.000 à 7.000 per maand: ,,Dat zijn getallen die we lang niet hebben gehad.''

Ondernemers investeren minder, de internationale concurrentiepositie van het land blijft maar achter bij die van andere landen. Het kabinet heeft zijn begrotingsdoelstelling uit het regeerakkoord - in geen enkel jaar een tekort – moeten loslaten. ,,Onvermijdelijk'' noemde Balkende gisteren in navolging van VVD-leider en coalitiegenoot Zalm een begrotingstekort in 2003. En het zal ook wel ,,ietsje meer zijn dan tienden van procenten'', zoals recente ramingen van het Centraal Planbureau laten zien.

Tegelijk liet Balkenende er gisteren geen misverstand over bestaan dat hij de doelstelling van het regeerakkoord overeind wil houden: een begrotingsoverschot in 2006 en een solide financieel beleid in de tussenliggende jaren moeten er nog steeds voor zorgen dat zijn kabinet ,,een bijdrage zal leveren'' aan het wegwerken van de staatschuld. Hij sprak niet van lastenverlichting, maar repte zuinig van ,,niet werken aan het verzwaren van werkgeverslasten''.

Hij pleitte voor snel overleg met de sociale partners over het beheersen van de lonen, die ,,in de buurt'' moeten blijven van de prijsstijgingen. Hij drong aan om een ,,gemeenschappelijke oriëntatie'' tussen werkgevers en werknemers om de economie daar te verbeteren waar zij moeite heeft: in de hoge loonkosten die de internationale concurrentiepositie belasten.