Euforie na hulp Brazilië van korte duur

De Braziliaanse munt blijft zwak ondanks de miljardenhulp. Beleggers vrezen een `linkse' regering, luidt een verklaring. Maar het pessimisme over Brazilië zit veel dieper.

Ondanks massale internationale steun is zelfs de import van cultuur voor Brazilianen onbetaalbaar geworden. Eerder deze week werd het Braziliaanse Free Jazz Festival onverwachts afgelast als gevolg van de waardevermindering van de nationale munt, de real. Door de inflatie hebben de organisatoren van dit populaire rock- en jazzfeest onvoldoende geld om buitenlandse artiesten, zoals de Britse groep Radiohead, te betalen.

De real maakte daalde de afgelopen weken voornamelijk dalingen door, ondanks het hulppakket van 30 miljard dollar dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft beloofd. Daarmee is de langdurige opwaartse spiraal van vertrouwen waartoe het IMF wilde aanzetten voorlopig niet van de grond gekomen.

De oorzaken zijn politiek, zeggen analisten. In de presidentsrace naar 6 oktober lopen linkse kandidaten op kop en dat zijn geen overtuigde aanhangers van het vrije-marktdenken. Maar volgens andere analisten zit het probleem veel dieper: investeerders betwijfelen steeds meer of Brazilië de misère te boven kan komen, ongeacht de verkiezingsuitslag.

Dat neemt niet weg dat politiek een belangrijke rol speelt. Het gaat slecht met José Serra, de naar verluidt weinig charismatische presidentskandidaat van de huidige centrum-regering maar wel de favoriet van het bedrijfsleven. Bij de jongste peiling, afgelopen zondag, verloor Serra opnieuw enkele procentpunten. Hij staat nu op 12 procent. Meteen volgde een reactie van de financiële markten.

Investeerders vrezen dat de linkse kandidaten Luiz Inácio Lula da Silva (34 procent) en Ciro Gomes (29 procent) de vorige week gemaakte afspraken met het IMF niet zullen nakomen en, eenmaal gekozen, in gebreke zullen blijven bij het betalen van de staatsschuld. Vooral Gomes ligt moeilijk. Hij heeft de aan de IMF-miljarden verbonden voorwaarden ,,desastreus'' genoemd.

Geruchten dat Gomes in de opiniepeiling die morgen gehouden wordt, terrein verliest, deden de financiële markten weer even opleven. Voor het eerst in vijf dagen steeg de real weer, met 1,1 procent tot 3,175 real voor 1 dollar.

Lula stelt zich gematigder op. Hij noemde het hulppakket ,,noodzakelijk, zoals een bezoek aan de tandarts''. Lula lijkt een poldermodel in Brazilië voor te staan: hij wil dat bedrijfsleven, vakbonden en politieke partijen geregeld om de tafel gaan zitten om de zwaarste problemen van het land, zoals armoede, te bespreken. De aandeelhouder is wat hem betreft niet langer koning.

De huidige president, Fernando Henrique Cardoso, kondigde deze week aan dat hij een pact wil sluiten met alle presidentskandidaten waarin ze zwart op wit beloven dat ze internationaal gemaakte afspraken zullen nakomen. Zo'n pact zal investeerders kalmeren, hoopt Cardoso. Maar de vraag is of het initiatief van de president zal helpen. De ontmoeting die hiertoe moet aanzetten is aankomende week.

De financiële wereld lijkt steeds meer toe te geven aan somberheid. Moody's, de internationale kredietbeoordelaar, zette dinsdag opnieuw de toon. Het verlaagde de kredietstatus van Brazilië met één `niveau'. Daardoor wordt het voor de Braziliaanse overheid duurder om kredieten te krijgen, juist op een moment dat het herfinancieren of `doorrollen' van oudere schulden de hoogste prioriteit heeft.

Zakenbank Morgan Stanley kwam ongeveer tegelijkertijd met een negatief advies over Brazilië. De bank raadt haar klanten af Braziliaans schuldpapier te kopen. Tenzij men van hoog spel houdt.

De Braziliaanse staatsobligaties presteren slecht op dit moment. Vorige week veerde de Brady Bond, de belangrijkste obligatielening van het land, op als reactie op de IMF-miljarden. De obligatie werd vorige week op het hoogtepunt verhandeld tegen een korting van 36 procent, maar inmiddels is dat alweer 50 procent, ofwel de helft van de oorspronkelijke uitgifteprijs.

Morgan Stanley verwacht dat de staatsobligaties nog goedkoper, en dus nog risicovoller, zullen worden. De zakenbank heeft er kennelijk weinig fiducie in dat Brazilië zijn staatsschuld op tijd zal aflossen.

Het IMF is lang niet streng genoeg geweest voor Brazilië, vindt Morgan Stanley. Voor het hulppakket stelt het IMF als voorwaarde dat het Braziliaanse begrotingsoverschot – vóór rentelasten – in 2003 en de jaren daarop 3,75 procent van het bruto binnenlands product bedraagt. Volgens Morgan Stanley kan de buitenlandse schuld (250 miljard dollar) met zo'n overschot niet significant omlaag worden gebracht. Daarvoor is een overschot van 4,5 à 5 procent nodig, schat de bank.

Brazilië heeft op dit moment een deviezenreserve van 23,5 miljard dollar. Het beste wat Brazilië nu kan doen, zeggen analisten, is dat geld gebruiken om een verdere daling van de real te verhinderen en de rente op schulden te blijven betalen. Het beste voor wie? Cynici zeggen dat vooral Amerikaanse banken hun beurskoersen zagen herstellen, nadat het hulppakket was aangekondigd.

Sergio Amaral, de minister van Economische Zaken, riep buitenlandse banken eerder deze week op de kredietkraan voor Braziliaanse ondernemingen open te houden. Amaral wijst erop dat de banken die al langer actief zijn in Brazilië en lange-termijnleningen hebben uitstaan ook zichzelf in de vingers snijden als ze korte-termijnkrediet blijven weigeren.

Voor de Braziliaanse bevolking rest een schrale troost. Het is deze maand veertig jaar geleden dat de klassieker The girl from Ipanema voor het eerst werd gespeeld. Dat wordt gevierd met verschillende concerten. En voor het spelen van de eigen bossa nova hoeven geen dure buitenlandse bands te worden geïmporteerd.