Voorwaarts over gebaande paden

In De Duik, het debuut van Ann Packer, wordt de 23-jarige Carrie geconfronteerd met de vraag wat ze moet doen wanneer haar vriend Mike een duik in ondiep water neemt en daardoor vanaf zijn middel verlamd raakt. Maar het dilemma waarin Packer haar hoofdpersoon plaatst, is dubbel: al enige tijd was Carrie zich ervan bewust dat haar relatie met Mike – met wie ze al verloofd is sinds haar veertiende en met wie ze trouwplannen heeft – haar niet meer bevredigt. Kan ze hem uitgerekend nu verlaten, ook al speelde ze al veel langer met die gedachte, of moet ze gehoorzamen aan de regels van het fatsoen die eisen dat ze blijft?

Avond aan avond zit Carrie aan Mike's bed en langzaam maar zeker dringt de omvang van het ongeluk tot haar door. `Ik bleef hem maar voor me zien. De bleke huid en de sproeten, de weerbarstige haartjes: allemaal net zo vertrouwd voor me als delen van mijn eigen lichaam. De breedheid van zijn schouders, de enorme omvang van het bovenste deel van zijn rug. Een klein stukje daaronder had hij een plekje dat wonderlijk gevoelig was: bij de kleinste druk erop rilde hij, maar niet van pijn – meer alsof hij werd gekieteld of gestreeld. Ik dacht aan dat plekje en vroeg me af of het door het ongeluk neurologisch was aangetast en opeens was ik als versteend door wat hem was overkomen.' Op een dag hakt Carrie de knoop door. Ze vertrekt naar New York en begint een relatie met een man die ze een keer op een feestje heeft ontmoet en die haar intrigeert omdat hij volkomen vrij, zonder bindingen met werk of familie, door het leven lijkt te gaan.

In De Duik laat Ann Packer zien hoe het noodlot in een gewoon leven kan toeslaan en hoe alle verwachtingen en plannen in één klap van tafel worden geveegd. Haar karakters zijn gewone – zonder uitzondering blanke – Amerikanen, met doodgewone beroepen als verzekeringsagent, bankmedewerker of bibliothecaresse. Ze leiden een leven waarin je trouwt met je buurjongen en je geboorteplaats hoogstens verlaat voor een vakantie.

Ook de `ongewone' mensen in het verhaal – zoals Simon, de homoseksuele schoolvriend bij wie Carrie in New York intrekt – leven een uiterst voorzichtig bestaan binnen de marge, waar `lekker gek doen' betekent dat je naar de opening van een tentoonstelling gaat voor de gratis hapjes. Dat heeft als voordeel dat het goed geconstrueerde en vlot geschreven verhaal daardoor heel dichtbij komt.

Maar Packers benadering heeft ook een nadeel: de alledaagsheid van haar personages staat dramatische ontwikkelingen in het verhaal hopeloos in de weg. Iedereen streeft ernaar om, ondanks alles, de draad van het gewone leven weer zo snel mogelijk op te pakken. Van worstelingen of emotionele strijd is daardoor weinig te merken. Ook Carrie is een heel gewoon meisje en haar wens om de gebaande paden te verlaten houdt zo iets halfslachtigs.

Packer tracht Carrie boven haar omgeving uit te tillen, door haar een bijzondere eigenschap te geven: ze maakt haar eigen kleding, een talent dat ze in New York besluit te ontwikkelen door een modeopleiding te volgen. Als Packer hiermee iets bewerkstelligt is het echter wel dat Carrie's alledaagsheid nog sterker naar voren komt. Het toppunt van literaire sublimatie is een goudkleurige, zijden onderjurk die Carrie na Mike's ongeluk voor zichzelf maakt, maar aan niemand laat zien. Dit symbool van sensualiteit en verlangen wordt weggestopt in een la, om er niet meer uit te komen. En zo wordt het boek, in plaats van een wringend drama waarin de vernedering voelbaar wordt van een jongeman die de rest van zijn leven in een rolstoel moet slijten en waarin de hoofdpersoon heen en weer wordt geslingerd tussen de verwachtingen van haar omgeving en haar eigen wensen, een studie in burgerlijke zelfbeheersing.

Packer heeft veel oog voor de tragedies die de loop van een mensenleven ingrijpend kunnen beïnvloeden. Gebeurtenissen als een vader die wegloopt en nooit meer iets van zich laat horen, een sterfgeval in de familie, een ongeluk waardoor een gezonde jonge vent in een rolstoel belandt en alleen nog met andermans hulp kan plassen. Maar ze kiest ervoor deze gebeurtenissen niet boven hun alledaagsheid uit te tillen. In plaats van in de categorie drama plaatst Packer zichzelf zo in de categorie klein leed.

Ann Packer: De Duik. (The Dive from Clausen's Pier. Vert. Guus Houtzager). Cargo, 503 blz. €25,–