`Ik ben geen goeroe'

Goenka, de hoogste Indiase leraar in Vipassana, een soort meditatietechniek, bracht deze week een bezoek aan Nederland. Managers, gevangenen maar ook politici kunnen baat hebben bij zijn leer, zegt hij.

De vermoorde politicus Pim Fortuyn was vervuld van twee emoties: de angst dat de samenleving de verkeerde kant op zou gaan en de kwaadheid dat er niets aan gedaan werd. Zijn moordenaar had de angst dat Fortuyn de verkeerde man op de verkeerde plaats zou worden en de kwaadheid dat de politicus zoveel aandacht kreeg. ,,Bij beide mensen waren de emoties hetzelfde. Iedereen heeft dezelfde angst en kwaadheid in zich, alleen uiten ze zich anders'', zegt de Indiase Satya Narayan Goenka (78), de hoogste leraar in Vipassana. Deze leer kan volgens hem een remedie zijn tegen deze emoties.

Goenka is wereldwijd bekend. Hij heeft ondere andere gesproken op de Millennium Vredestop van de Verenigde Naties en het Wereld Economisch Forum in Davos, Zwitserland. Nu heeft hij samen met zijn vrouw een rondreis van vier maanden gemaakt door de Verenigde Staten, Canada en Europa. Nederland en België waren de laatste landen die hij bezocht. In Brussel ontmoette Goenka onder anderen een hoge functionaris van de Europese Commissie.

In de Verenigde Staten en India worden Vipassana-cursussen gegeven in gevangenissen. Aan de hand van instructievideo's van Goenka wordt de gevangenen de techniek bijgebracht. De leraar is te oud om bij iedere cursus aanwezig te zijn, verklaart zijn zegsman.

Goenka, die Hindi en Engels spreekt, vertelt over een gewezen maffiabaas die een aantal jaren geleden werd opgepakt wegens twee afrekeningen. ,,De maffiabaas ontkende in alle toonaarden dat hij het gedaan had, maar nadat hij in de gevangenis een Vipassana-cursus had gevolgd voelde hij wroeging en bekende zijn daden. Nu is hij vrij en zorgt als een broer voor de weduwen van zijn slachtoffers. Dat is het resultaat van Vipassana.''

Ook managers hebben volgens Goenka baat bij Vipassana, ,,Omdat ik zelf zakenman ben geweest, weet ik in wat voor pijn deze mensen leven'', zegt Goenka, die industrieel is geweest en ook voorzitter was van de Birmese Kamer van Koophandel. ,,Hoe hard moet je zijn in je zakenrelaties, hoeveel mensen moet je ontslaan, waar haal je het geld vandaan om te investeren? Ze moeten rust en vrede vinden en zich kunnen inleven in anderen'', zegt de leraar.

Hoewel leerlingen er precies zijn in Nederland, weet de Vipassana-stichting niet, maar volgens een medewerker zijn het er ,,duizenden''. ,,Het aantal cursisten is sinds vorig jaar gestegen met ongeveer 50 procent.'' Bij de laatste grote meditatiesessie in het centrum in België, die een dag duurde, waren achthonderd leerlingen aanwezig. De meesten kwamen uit Nederland, zegt een medewerker van het Vipassana-centrum in Dilsen-Stokkem te België. De cursussen zijn gratis voor iedereen. ,,Men mag ons, als ze er tevreden over zijn, een dana (steunbijdrage, red.) doneren, maar daar wordt niet om gevraagd.''

Goenka, wordt door zijn leerlingen Goenka-ji genoemd, wat vertaald kan worden met `meneer Goenka. Hij wil per se geen goeroe worden genoemd. Met klem zegt hij dat hij niet wil dat leerlingen afhankelijk worden van hem, zoals bij een goeroe. Een woordvoerder legt uit wat Vipassana is: een meditatietechniek om tot ,,rust en vrede'' te komen door middel van ademhalingstrainingen, meditatie en positiviteit. Het is, benadrukt de woordvoerder, geen filosofie, ,,maar puur een techniek om verandering in jezelf teweeg te brengen.''

Vipassana is voortgekomen uit het boeddhisme, maar Goenka, die zelf uit een hindoeïstische familie komt, heeft de methode verder ontwikkeld zodat deze gebruikt kan worden naast elke willekeurige religie. ,,Je hoeft niet godsdienstig te zijn om deze methode toe te passen.''

De boeddha Gautama zou deze methode hebben bedacht, waarna zij in de vergetelheid raakte en dat lang bleef. ,,Men praatte er alleen nog maar over. Er werden allerlei theorieën ontwikkeld, maar de praktische beoefening bleef achterwege. Daardoor werd de techniek zelf vergeten'', vertelt een medewerker van Goenka.

Het was Sayagyi U Ba Khin (1899-1971) die Vipassana opnieuw introduceerde. Goenka heeft de techniek van hem geleerd en werd bevoegd de leer te verbreiden. ,,Ik had last van een speciaal type migraine waar geen goede behandeling voor te vinden was. Ik ging naar de beste artsen in Birma, India en Zwitserland, maar niemand kon mij helpen. Totdat ik door een vriend van me werd gewezen op Vipassana'', zegt Goenka. Hij zegt dat hij genas van zijn hoofdpijn toen hij de cursus had gevolgd. ,,Ik werd beter en ik voelde me goed bij deze leer, daarom ging ik verder met het bestuderen ervan.''