Huizen lossen op in de rivier

Het Noord-Tsjechische dorpje Zálezlice is niet gewaarschuwd door de autoriteiten. De lemen huizen zijn niet bestand tegen het water.

Met een zachte plof stort het zoveelste huis in van het dorp Zálezlice, vlakbij de tot een binnenzee uitgegroeide delta tussen de Elbe en de Moldau. De zongedroogde, baksteenvormige leemblokken waar de oude huizen uit zijn gebouwd, zijn in gewone omstandigheden ijzersterk maar lossen op in rivierwater.

Zálezlice ligt dertig kilometer ten noorden van Praag en betekent in het Tsjechisch ,,de verplaatste'', want dit dorp was twee eeuwen geleden al een paar meter hogerop gegaan wegens de overstromingen. Daarna stond er ook wel eens een centimeter of twintig water in de huizen, die aan de onderkant uit natuursteen zijn gemaakt. De bewoners dachten dat ze er dit keer ook wel zo gemakkelijk zouden afkomen. De evacuatie zou slechts tijdelijk zijn en ze hadden hun spullen laten liggen en het vee en de dieren laten staan. Nu kijken ze al een dag machteloos toe hoe het ene na het andere huis inzakt. Zo nu en dan horen ze een koe, kalkoen of varken in verdrinkingsnood. Het water staat tweeënhalve meter hoog. Woedend zijn ze, omdat de overheid hen niet heeft gewaarschuwd voor deze ramp.

Internationale media zijn gericht op de historische, toeristische gedeelten van grote steden als Praag maar in Noord-Tsjechië, waar de Elbe en Moldau samen komen, is de ramp veel groter. Hele steden en dorpen zijn verzwolgen. De bewoners van Zálezlice geven de stuwdammen in de Moldau de schuld. Telkens klinkt sissend van woede het woord rekreace. Ten bate van de recreatie en de watersport op de stuwmeren zou het peil kunstmatig hoog zijn gehouden. Daardoor konden de extra hoeveelheden water niet worden opgevangen. Waarom hadden ze het water niet eerder geloosd? Een man dreigt woedend met een proces tegen de elektriciteitsmaatschappijen die de stuwdammen bestieren. Maar die hadden volgens deskundigen weinig kunnen doen tegen de overstromingen.

Aan de droge dorpsgrens van het eertijds zo arcadische Zálezlice hebben de bewoners uitzicht op de pijpen en koeltoren van de eveneens ondergelopen chemische Spolana-fabriek in het naburige Neratovice. Gisteren sloeg Greenpeace alarm omdat dioxine zou vrijkomen uit een vervuild terrein, CNN sprak van een ,,dreigende milieuramp in Noord-Tsjechië''. Daar haalde iedereen de schouders over op. Twee jaar geleden liep Spolana ook onder en toen was het erger.

Tegen twaalven gisteren sloeg de overheid zelf alarm. Er zou zich vanuit een nog onbekend gat in het vaten- en pijpenstelsel van de fabriek een gevaarlijke chloorwolk vormen. Geluidswagens waarschuwden de bewoners van Neratovice om de ramen te sluiten en binnen te blijven. Niemand reageerde. De straten waren zo vol als altijd. Nieuwsgierige mannen en jongens fietsten in het zonnetje naar de afsluiting van de lekkende fabriek om een kijkje te nemen. Overal stonden groepjes mensen. Nu hun fabriek onder water staat, hebben ze toch niets te doen.

Later in de middag ging dezelfde geluidswagen nog eens rond. ,,Het is alarmfase drie'', galmde het door de straten. ,,U kunt gerust buiten komen en de ramen open laten. Vooralsnog geen gevaar''. ,,Het is altijd alarmfase drie hier'', reageert een oude vrouw laconiek op de scherpe chloorgeur die zich inmiddels verspreidt. In het communistische tijdperk werd je er nooit van op de hoogte gesteld en toen viel het ook altijd mee.

Met medewerking van Radán Sprongl