Het zwaard van Ibn Saoed

Dit jaar is het een eeuw geleden dat Abd al-Aziz ibn Saoed, de grondlegger van het huidige Saoedi-Arabië, de hoofdstad Riad veroverde. Als in een jongensboek klom de 26-jarige bedoeïenenhoofdman, vergezeld van negen kameraden, via een omgevallen palmboom over de lemen stadsmuur en vermoordde de gouverneur. In de jaren daarop veroverde Ibn Saoed de rest van wat nu Saoedi-Arabië is. Een enorme prestatie, want het Arabisch schiereiland was een lappendeken van onbetrouwbare stammen die spuugden op elke vorm van gezag. Dat Ibn Saoed er in slaagde een natie te smeden had hij te danken aan zijn meedogenloosheid, opportunisme, leepheid en een ongebreideld libido.

Vooral dat laatste sprak tot de verbeelding van zijn latere biografen. In 1930 was de score opgelopen tot 135 maagden en ongeveer honderd andere vrouwen. Tot aan zijn dood in 1953 hielden artsen met afrodisiaca de potentie van de oude heer op peil. De koning gebruikte het huwelijk als instrument om politieke allianties te smeden met de stammen in zijn rijk. Dat de meeste bruiden na een paar dagen weer werden verstoten, deed daar geen afbreuk aan.

Vrijwel iedereen die Ibn Saoed ontmoette, was door hem gefascineerd. Dat gold ook voor de nu 87-jarige Nestor Sander. Hij ontmoette Ibn Saoed in 1939, toen hij als jonge geoloog werkzaam was in de Oostelijke Provincie. Zes maanden daarvoor was put Dammam no. 7 olie in commerciële hoeveelheden gaan produceren. `Zijn gezicht toonde de verwoestingen van de lange jaren die hij had besteed aan het opzetten en bijeenhouden van zijn rijk', herinnert Sander zich in zijn biografie Ibn Saud. King by Conquest. `Ik nam aan dat de zwarte lap over zijn linkeroog een lege kas verborg.'

Sanders biografie voegt nauwelijks nieuwe feiten toe, maar dat is ook niet zijn bedoeling. Hij wilde een objectief verslag schrijven over Ibn Saoed, wiens uitstraling menig biograaf heeft verleid tot een bijna mythische beeldvorming. Dat is bij Sander niet het geval. Bij hem treffen we een man aan die zowel een gevoelige minnaar als een banale seksist was, een gelovig moslim, maar ook een cynicus die de islam misbruikte voor zijn politieke doelen. En hij was zowel een visionair staatsman als een leider die vrijwel niets deed om de levensstandaard van de toen nog straatarme Saoediërs te verbeteren. Vooral de details maken het boek lezenswaardig. Sander beschrijft Ibn Saoed van de brillen die hij droeg tot de zwaarden die hij gebruikte. Zoals `de kliever', het beroemde zwaard waarmee hij ooit zijn aartsvijand Ubaid ibn Rashid uitbeende. Als in Karolingische tijden kon Ibn Saoed er smakelijk over vertellen: `Ik zag hoe ik zijn hart in tweeën had geslagen, nog immer kloppend. Het was een vreugdevol moment. Ik kuste het zwaard.'

Nestor Sander: Ibn Saud. King by Conquest. Hats Off Books, 244 blz. €47,50