`De paus loopt harder dan wij Polen'

De paus begint vandaag een bezoek aan Kraków en omstreken – de regio waar hij vandaan komt. Zijn vrienden hopen dat hij de dialoog bevordert: dialoog is niet de sterkste kant van de Poolse kerk.

In Polen gelooft niemand dat de paus vroegtijdig zal aftreden. ,,We hopen juist dat hij hier komt om nieuwe kracht op te doen zodat hij het extra lang kan uithouden'', fluistert een jonge non in het geboortehuis van Karol Wojtyla in Wadowice.

,,Hij treedt niet af want er is geen procedure voor en de paus houdt niet van bizarre verrassingen'', zegt Adam Boniecki stellig. Vader Boniecki kent Wojtyla al een halve eeuw en spreekt hem regelmatig. ,,Elke keer als ik in Rome ben nodigt hij me uit.'' Boniecki is hoofdredacteur van het katholieke weekblad Tygodnik Powszechny. Hij noemt de geruchten dat de paus zich zou willen terugtrekken absurd. ,,Theater van de wansmaak.''

In Kraków geen misprijzende opmerkingen over de bejaarde paus. Integendeel, zegt de journalist Roman Graczyk die veel heeft aan te merken op de mening van de paus over zaken als anticonceptie en homohuwelijken. ,,Maar het feit dat die oude, zwakke man nog steeds doorgaat raakt me diep. Hij is een voorbeeld voor ons allen.''

Karol Wojtyla keert vandaag voor de negende keer sinds zijn aantreden als paus terug naar zijn vaderland. Dit keer geen tour door heel Polen maar een bezoek van drie dagen aan Kraków, de stad waar hij de oorlog meemaakte, waar hij studeerde, waar zijn intellectuele wortels liggen en waar hij jarenlang aartsbisschop was. Een sentimental journey voor zowel Karol Wojtyla als de gelovigen: de stad rekent op vier miljoen pelgrims.

Op de redactie van Tygodnik Powszechny lijkt in vijftig jaar weinig veranderd. Zij het dat er in de tijd dat Wojtyla hier kwam geen computers stonden tussen de hoge stapels stoffige leggers. Boniecki vertelt dat de redactie in het archief laatst nog een artikel van Wojtyla uit 1947 vond. Het was nooit gepubliceerd. ,,Kennelijk vonden ze het toen niet goed genoeg.'' Het ging over de katholieke kerk in Nederland: `Koppig katholicisme'. ,,Wojtyla studeerde in Rome aan het Belgische college en had een reis naar Nederland gemaakt.'' Hij was door aartsbisschop Sapieha van Kraków naar het Belgische college in Rome gestuurd ,,om niet te veel in die Poolse kerk te blijven hangen''. Op zich niets opmerkelijks. Kraków had met zijn Midden-Europese – Habsburgse – geschiedenis een andere achtergrond dan bijvoorbeeld Warschau dat onder het Russische juk vandaan kwam: gematigd, naar buiten gericht en multicultureel.

De tegenstelling is altijd zichtbaar gebleven, meent Boniecki. ,,Ook nu nog loopt de paus harder dan wij hier in Polen. Hij is de eerste paus die samen met de joden heeft gebeden. Hij heeft de overtuiging dat de speciale band tussen God en het uitverkoren volk nog altijd van kracht is.'' [Vervolg PAUSREIS: pagina 4]

PAUSREIS

`Poolse kerk volgt woorden paus niet'

[Vervolg van pagina 1] Geestdriftig vertelt Boniecki over de vroege jeugd van Karol Wojtyla in de Zuid-Poolse provinciestad Wadowice waar joden en christenen volgens hem tot aan de Duitse bezetting zonder problemen naast elkaar woonden. ,,De slachtoffers van de holocaust waren vrienden van hem. Dat heeft hem voor altijd getekend.''

Een ander voorbeeld noemt hij de houding van de paus ten aanzien van de `fouten' van de kerk. Al jaren waren er berichten uit kringen van jonge seminaristen in Poznan dat de plaatselijke aartsbisschop, Juliusz Paetz, zijn handen niet kon thuishouden. Maar de Poolse hiërarchie deed er niets mee. De seminaristen moesten hun mond houden en de pers kreeg de schuld. Totdat de berichten uiteindelijk tot het Vaticaan doordrongen en de paus zelf ingreep. Paetz trad vlak voor pasen terug. ,,Johannes Paulus II heeft de pedofiele priesters scherp veroordeeld voor het oog van de wereld. De Poolse kerk blijft altijd een beetje vaag en probeert vooral schandalen te voorkomen'', aldus Boniecki.

Zijn medewerker Piotr Mucharski is van een andere generatie en durft het harder te zeggen. ,,Het probleem hier is dat de eigen Poolse kerk de uitspraken van de paus niet volgt. Hij wordt wel geciteerd, maar niemand doet er wat mee.'' Dat is volgens Mucharski geen kwestie van progressief of conservatief. Het maakt van de paus wel een eenzame man, met wie hij eigenlijk een beetje medelijden heeft.

Roman Graczyk, journalist van Gazeta Wyborcza, schetst een andere tegenstelling tussen de paus en zijn eigen Poolse achterban: Europese integratie. Polen staat al met één been in de Europese Unie maar er zijn nog altijd priesters die vanaf de kansel de EU als monster omschrijven dat er alleen maar op uit zou zijn om de Polen van hun geloof te brengen. En dat `monster' wordt volgens deze antisemitische priesters uiteraard aangevoerd door `de joden'.

Deze extremistische groep is betrekkelijk klein maar maakt – mede via het radiostation Radio Marija – veel lawaai. De overgrote meerderheid houdt zich op de vlakte of volgt het officiële standpunt van de primaat van de Poolse katholieke kerk, kardinaal Glemp: ja, we zijn voor toetreding, maar... En dan volgt het argument dat het Europese lidmaatschap niet ten koste mag gaan van `de waarden' van het katholieke Polen.

In Kraków zullen de Polen hun paus mogelijk voor de laatste keer zien, al hoopt niemand dat. Graczyk hoopt dat Johannes Paulus II zijn land tijdens dit negende bezoek sinds zijn aantreden een definitieve zet zal geven richting Europa. Zijn eerste bezoek in 1979, een jaar na zijn aantreden, bracht een politieke aardverschuiving teweeg. Zijn laatste bezoek zou het werk af moeten maken.

Boniecki, vertegenwoordiger van de kleine groep `modernisten' in de kerk, hoopt dat zijn oude vriend woorden kan vinden om de eenheid te bewaren in de Poolse katholieke kerk. De Poolse katholieken hebben buitenlandse bezettingen en het communisme overleefd door hun hakken in het zand te zetten en de gelederen gesloten te houden. Dialoog voeren is nooit een sterk punt geweest. ,,Wij zijn sterk verdeeld over alles: over de Europese Unie, over ons eigen oorlogsverleden, over alles.'' Boniecki hoopt dat de paus de ,,waarheid zal spreken en ons zal wakker maken om de eenheid te zoeken''.

www.nrc.nl: Koppig katholicisme