Corruptie

De grote bouwbedrijven zouden verschillende pogingen hebben gedaan het illegale systeem van prijsafspraken te doorbreken. Gelooft u dat? Eerst werden die afspraken ontkend, toen gebagatelliseerd, en nu zouden de bedrijven wel degelijk geprobeerd hebben het keurig te doen. Maar dat is niet gelukt, want de nieuwe richtlijnen leidden tot ,,een drastische verlaging van het aantal orders''. Laat ik altijd gedacht dat concurrentie, waar het toch om ging, juist bedoeld is om bedrijven die te hoog inschrijven te straffen met drastische verlaging van het aantal orders. Dat is nou precies wat wij `vrije markt' noemen, heren ondernemers!

Nederland is geen Italië, maar de geur van corruptie is overal. Met personen schijnt dat niets te maken te hebben, het zit in `het systeem'. Arcade, het voormalige bedrijf van de huidige minister Heinsbroek, heeft getracht de prijs van cd'tjes kunstmatig hoog te houden. Getuigen die deze strafbare houding wilden bevestigen, trokken zich plotseling terug. Notulen werden vernietigd. Arcade werd veroordeeld tot een boete van 150.000 gulden.

Het bedrijf werd veroordeeld, maar niet de persoon die dat bedrijf leidde. Alsof je de auto veroordeelt die de aanrijding veroorzaakte, maar de chauffeur vrijuit laat gaan. Zo werkt het nu eenmaal. Bij Arcade zat Heinsbroek achter het stuur. Hij liet zijn bedrijf de boete betalen, verkocht de boel en werd later geroepen tot het ministerschap. Destijds was er niemand om hem te ontslaan, want de eigenaar-directeur van het bedrijf, dat was hij zelf.

Of neem de voormalige minister Jorritsma. Nog niet zo lang geleden vond de Algemene Rekenkamer dat zij zich niet schuldig had gemaakt aan belangenverstrengeling. Weliswaar had zij haar eigen dochter gedetacheerd bij haar eigen bedrijf, maar formeel had zij over dat bedrijf niets meer te zeggen. Daarom kon haar bedrijf ook subsidie krijgen van haar eigen departement. Maar in feite ging de hele kwestie niet over zeggenschap. Het ging om de vraag wie geld in haar zak steekt. Als ik als privé-persoon aandelen Koninklijke Shell bezit, en ik geef als minister Koninklijke Shell een subsidie, dan stop ik er als minister aan de bovenkant geld in om daarvan aan de onderkant als privé-persoon te profiteren. Dat geld krijg ik, terwijl ik over Koninklijke Shell geen enkele formele zeggenschap heb.

Je hoort wel eens het woord `voorbeeldfunctie'. Laten wij daarom de camera verplaatsen naar Italië, naar Tavernelle, waar koningin Beatrix een buitenverblijf bezit. Een tijdje geleden vroren de olijfboompjes op haar terrein dood en kreeg Beatrix een subsidie om nieuwe te planten. Toen een Europarlementariër daar vragen over stelde, werd het systeem wakker. Eerst kregen wij te horen dat de subsidie helemaal niet was aangevraagd, maar dat zij als het ware onder bedreiging van een kanon aan het staatshoofd was opgedrongen. Toen dat niet waar bleek, kregen wij te horen dat de subsidie al eerder was geschonken aan een goed doel. Zo kwam er dankzij vriesweer in Italië geld bij een leprakolonie in Peru. De Europese Commissie haastte zich te verklaren dat alles exact volgens de regels was verlopen, maar – opnieuw – daar gaat het helemaal niet om. Elk jaar mogen wij kennis nemen van een kerstboodschap over het licht, over het respect en over andere hooggestemde thema's. Ik begrijp best dat dit de inhoudsloze rituelen zijn die het systeem in stand houden, maar het is moeilijker te vatten dat niemand onderweg zegt: dit doen wij niet.

Het zit overal. Harry Mens is veroordeeld, Ferry Hoogendijk kreeg geld van Gulf, staatssecretaris Cohen probeerde toch ook de journalist om te kopen die bezig was een boekje te schrijven over zijn beleid, Joop Braakhekke zette te veel tafeltjes op de stoep, en ik ga boeren op Sicilië. Je moet met je tijd meegaan.