Aimabele politicus was de oude niet meer

Voormalig fractievoorzitter Hans Dijkstal van de VVD werd het na de verkiezingen van afgelopen mei bijna fysiek ingepeperd dat zijn partij fors verloren had en de Lijst Pim Fortuyn vanuit het niets de tweede politieke kracht van Nederland was geworden. Waar Dijkstals lotgenoot Ad Melkert de verkiezingsavond al had gebruikt om de handdoek in de ring te gooien, koos Dijkstal daags na de verkiezingen voor de koninklijke, staatsrechtelijk correcte route. Hij legde zijn politieke lot in handen van zijn fractie die vervolgens in de persoon van minister Zalm haar nieuwe fractievoorzitter koos.

Uitgerekend Dijkstal kreeg na de intocht van de nieuwe LPF-fractie een nieuwe overbuurman: fractievoorzitter Mat Herben van de partij die zich tijdens de verkiezingscampagne ontwikkelde als de grote electorale concurrent van de liberalen.

In de wandelgangen van het Binnenhof, van Tweede Kamerzaal tot het journalistencentrum Nieuwspoort bleef Dijkstal in die post-verkiezingsmaanden habitué, maar vriend en vijand waren het er over eens dat de aimabele sociale rijzige politicus de oude niet meer was. ,,De uitzonderlijke gebeurtenissen tijdens en na de verkiezingscampagne, de bijzondere uitslag, de veranderingen binnen de VVD en het verloop van de formatie hebben voor een situatie gezorgd waarin het voor mij niet meer mogelijk is om effectief als volksvertegenwoordiger te werken'', schreef hij vanochtend dan ook in zijn afscheidsbrief aan de Tweede Kamer.

Eind vorig jaar blaakten Dijkstal en zijn partij nog van zelfvertrouwen over de komende verkiezingsuitslag. Dijkstal en zijn dreamteam van de ministers Jorritsma, Zalm, Hofstra, Kamp en Wilders trokken door het land in de veronderstelling dat de echte machtsstrijd in mei tussen de PvdA en VVD zou gaan. Dijkstal als de nieuwe minister-president.

Maar toen Pim Fortuyn enkele maanden later met zijn eigen lijst LPF als een komeet omhoog schoot en Dijkstals gebrek aan antwoord hem op kritiek van de buitenwacht én op die van zijn eigen partijgelederen kwam te staan, `Dijkstal moest Jip-en-Janneke-taal spreken', raakte de VVD in een onomkeerbare electorale spiraal.

De voormalige Wassenaarse wethouder Dijkstal was vooral correct. Niet alleen in zijn omgang met mensen, ook in zijn politieke mores. Dat wist hij te koppelen aan een haast huiselijke gezelligheid en een groot gevoel voor humor waardoor zijn ster na zijn entree in 1982 in de landelijke politiek, snel steeg. Met Hans was het gezellig.

Dijkstal nam, nadat hij in Paars I minister van Binnenlandse Zaken was geweest, in 1998 na de grote verkiezingswinst de leiding over de fractie over van de extravagante Frits Bolkestein. Meer dan Bolkestein was Dijkstal een teamspeler, zowel binnen zijn fractie als de coalitiegenoten van D66 en PvdA.