Achter façade van interventiemacht schuilt gevaar

Terwijl de landen van de Europese Unie weigeren hun defensiebudget te verhogen of zelfs verder verminderen, zoals Nederland, neemt de Unie het ene na het andere besluit op defensiegebied. Gefrustreerd door de buitenspelpositie bij de grote veiligheidsvraagstukken, stelt ze alles in het werk om de wereld te doen geloven dat ook Europa militair haar mannetje staat. In 1999 werd besloten om in 2003 een interventiemacht gereed te hebben van 50 à 60.000 militairen die binnen zestig dagen zou kunnen worden uitgezonden. Tevens werden nieuwe politiek-militaire organen gecreeerd om dergelijke operaties te leiden, zoals een Politiek en Veiligheids Comité, een Militair Comité en een Europese Militaire Staf.

Over enkele maanden is het 2003, maar van de in het vooruitzicht gestelde interventiemacht is nog nagenoeg niets aanwezig. Wel zijn de nieuwe staforganen er gekomen, maar ze houden voornamelijk zichzelf bezig. In 1999 werd ook besloten dat vanaf 1 januari 2003 een EU-politiemacht van 5000 politiemensen gereed moet staan. Eveneens een besluit dat waarschijnlijk nooit volledig gerealiseerd zal worden.

Nu zou men daarover de schouders kunnen ophalen. Veel van de internationale instituties zijn nu eenmaal hoofdzakelijk façades. Veel top-conferenties en schoonklinkende slotcommuniqués, maar geen inhoud. In het geval van de Europese interventiemacht is er echter geen reden tot schouderophalen, maar voor zorg. De Europese Unie lijkt in haar eigen dromen te gaan geloven.

Tijdens het Belgische voorzitterschap in december vorig jaar is die fictieve Europese militaire interventiemacht officieel `operationeel' verklaard. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Michel, ging er al vanuit dat de Europese Unie met een militaire macht naar Afghanistan zou gaan. ,,Dit is een keerpunt in de geschiedenis van de Europese Unie'', riep hij enthousiast. Zijn collega-ministers brachten hem tot nuchterheid, maar in de volgende bijeenkomsten werden er verder bedenkelijke besluiten genomen.

Begin dit jaar werd besloten dat een EU-politiemacht met ingang van 1 januari 2003 de taak gaat overnemen van de VN International Police Task Force (IPTF) in Bosnië, die belast is met het in goede banen leiden van het regionale politieapparaat. De IPTF is thans 1.800 politiemensen sterk, maar kan het werk nauwelijks aan. Het justitiële apparaat is zwak en corrupt. Bosnië is een bakermat voor internationale misdaadsyndicaten geworden, terwijl terroristische cellen zich hier verbergen. Bovendien vinden oorlogsmisdadigers zoals Karadzic hier een schuilplaats. Regelmatig voert de NAVO-macht in Bosnië, SFOR, in samenwerking met de IPTF, hier grote operaties uit om terroristen of oorlogsmisdadigers te vangen, ook afgelopen woensdag weer.

Het internationale civiele gezag in Bosnië berust bij de Hoge Vertegenwoordiger voor Bosnië en het militaire gezag bij de NAVO. Die twee werken nauw samen. Verder is er een veelheid aan andere internationale organisaties waarmee een redelijke werkverhouding is ontstaan. Alles draait in de eerste plaats om veiligheid en niets kan daar zonder de NAVO gebeuren. Met veel moeite heeft de Europese Unie nu 480 onbewapende politiemensen bijeengehaald om de huidige VN-politiemacht af te lossen. Te weinig, dat kan geen succes worden en het meest gevaarlijk zou een eigen Europees beleid zijn. Dat zal gegarandeerd tot rampen leiden.

Veel ernstiger is de principebeslissing van de Europese Raad om de taak van de NAVO-macht in Macedonië, Task Force Fox, over te willen nemen. ,,Macedonië ligt in Europa en dus moet de Europese Unie die taak overnemen'', aldus de Belgische premier Verhofstadt. Dat is ongehoorde onzin. Kosovo en Macedonië zijn thans de meest gevaarlijke gebieden op de Balkan. In verband met de aanstaande verkiezingen is deze week besloten Task Force Fox te versterken, ook de Nederlandse troepen. De kans dat het daar opnieuw misgaat blijft groot. Alleen de NAVO heeft daar politiek en militair gezag. Het gaat er niet alleen om een conflict ingedamd te houden, het gaat ook om het overleven van de NAVO-troepen in beide gebieden. Voor veel aspecten valt Task Force Fox terug op KFOR, de NAVO-macht in Kosovo.

In noodgevallen kan de NAVO de troepenmacht in Macedonië versterken, en als het echt uit de hand loopt, zorgt de NAVO voor noodevacuatie. Moet de Europese Unie daar nu een eigen militaire rol gaan spelen, naast de NAVO? Dat is levensgevaarlijk, voortdurend blijkt hoe instabiel de situatie is. Het valt niet te verwachten dat de Macedonische regering akkoord zal gaan met de stationering van een militaire macht van de Europese Unie, maar dat neemt de domheid van het besluit niet weg.

Niemand in Europa gelooft echt in een zelfstandige militaire rol voor de Europese Unie op veiligheidsgebied. Alle landen spelen, elk om de eigen reden, het spel een beetje mee, maar overschrijden nu wel de gevarengrens. Nederland heeft een belangrijke militaire functie op de Balkan en is daar onmisbaar geworden. In Bosnië is Nederland met bijna 1.300 militairen verantwoordelijk voor een aanzienlijk, deze week nog flink vergroot, gebied. In Macedonië geeft Nederland met een Nederlandse brigadestaf leiding aan alle NAVO-troepen van Task Force Fox. Dat dit allemaal tot nu toe goed gaat, is te danken aan de kwaliteit van de Nederlandse troepen, maar ook aan het goed afgestemde samenspel dat ontstaan is met alle internationale organen die in die gebieden werkzaam zijn, in de eerste plaats de NAVO.

Het mag niet zo zijn dat de Europese Unie in Bosnië met een EU-politiemacht daar straks een eigen beleid tracht te voeren. Dat brengt problemen voor de pacificerende taak van de NAVO mee en leidt tot een veiligheidsrisico. Absoluut onaanvaardbaar moet het voor Nederland zijn dat de leiding over een militaire macht in Macedonië door de Europese Unie wordt overgenomen. Op de Balkan heeft alles met alles te maken en slechts de NAVO heeft het gewicht, de structuur en de middelen dit in bedwang te houden. Nederland moet zich duidelijker verzetten tegen de onberaden plannen van de Europese Unie. Als de Unie een eigen sturende rol gaat spelen op de Balkan, moet Nederland zich terugtrekken. De risico's worden dan te groot.

J. Schaberg is generaal-majoor b.d. van de landmacht.