Poetin schokt Loekasjenko met fusieplan

De Russische president Vladimir Poetin heeft gisteren volledige vereniging met Wit-Rusland voorgesteld. Zijn geschokte ambtgenoot Aleksandr Loekasjenko keerde spoorslags naar huis terug en noemde het voorstel daar ,,een aanval op de soevereiniteit van Wit-Rusland''.

Met deze politieke pirouette heeft Poetin in één klap Loekasjenko als een bluffer ontmaskerd en zijn nationalistische critici ontwapend. Twee maanden geleden maakte Poetin nog hardhandig een eind aan de speculatie over vereniging van de twee voormalige Sovjetstaten. Dictator Loekasjenko, nostalgisch naar de Sovjet-Unie, dringt daar voortdurend op aan. In juni opperde hij een soort miniatuur-Sovjet-Unie op te richten, met een Opperste Sovjet boven de parlementen van beide staten. Rusland (145 miljoen inwoners) en Wit-Rusland (10 miljoen) zouden daarin evenveel te zeggen krijgen. Poetin veegde de plannen met ongewoon harde taal van tafel. ,,We gaan geen supranationaal orgaan scheppen met vage functies. Herstel van de Sovjet-Unie ten koste van alles, inclusief Ruslands economische belangen, zal Rusland slecht verzwakken''.

Dat werd Poetin niet in dank afgenomen. Ex-president Jeltsin reisde spoorslags naar Minsk om Loekasjenko een hart onder de riem te steken. Hij drong erop aan de politiek van unificatie tussen beide landen energiek voort te zetten. ,,Jeltsin heeft een mening, ik heb een mening, maar ík ben president'', reageerde Poetin.

Gisteren nam Poetin het heft in handen. Voor het oog van de pers legde hij Loekasjenko onverwachts zijn voorstel voor: in 2003 een referendum over unificatie van de beide staten onder de Russische grondwet, later dat jaar verkiezingen voor een gezamelijk parlement en begin 2004 voor een president. Dan kon ook de Russische roebel als enige munteenheid in Wit-Rusland worden geïntroduceerd.

Loekasjenko zweeg en keek ongemakkelijk. ,,Het was zielig hem zo te zien zitten'', monkelt vandaag de krant Izvestija. ,,Plots was de toekomstige redder van de Sovjet-Unie ingekrompen tot gouverneur van Minsk''. Pas in het vliegtuig naar huis zou ,,de verdoving van het Kremlin'' zijn uitgewerkt en slaagde Loekasjenko erin een weerwoord te formuleren. ,,Hoe moet de Wit-Russische burger op dit plan reageren? Absolute verwerping!''

Rusland houdt met subsidies goedkope energieleveranties de Wit-Russische commando-economie op de been. Het Russische zakenleven komt op de eerste rij te zitten als Loekasjenko alsnog gedwongen wordt privatiseringen door te voeren. Maar die hoop vervloog dit jaar opnieuw toen Loekasjenko Russische overnames in bierbrouwerijen en energiebedrijven terugdraaide, met aanzienlijk verlies voor de investeerders.

Russische commentatoren vragen zich af of Poetins manoeuvre slechts een tactische wending is, of dat hij werkelijk unificatie op Russische voorwaarden wil doordrukken. Daarvoor heeft hij de middelen, want Loekasjenko is volledig afhankelijk van Rusland en volledig geïsoleerd van het Westen. Naast de electorale winst die dat Poetin dat als `verzamelaar van Russisch land' zal opleveren, kan hij bij unificatie de Russische grondwet veranderen. Onder normale omstandigheden is dat vrijwel onmogelijk.