Het vertrouwensspel

De top van het Amerikaanse bedrijfsleven moest gisteren tekenen. De handtekeningen van de managers moeten het vertrouwen helpen herstellen na de reeks van boekhoudschandalen die het Amerikaanse bedrijfsleven nu al maanden teistert. Nu accountantsrapporten niet meer voldoende garantie bieden voor de betrouwbaarheid van de cijfers heeft de SEC, de waakhond van de New Yorkse beurs, geëist dat de bestuursvoorzitters en financiële directeuren van de grootste beursgenoteerde ondernemingen persoonlijk garant staan voor de waarheidsgetrouwheid van hun financiële verslaglegging. Na de miljardenfraudes die aan het licht zijn gekomen bij een reeks van bedrijven, waardoor het beleggersvertrouwen in beursgenoteerde ondernemingen ingrijpend op de proef is gesteld, wordt er rigoreus schoon schip gemaakt. En er volgen meer maatregelen, als de wetgeving die het Congres onlangs heeft aangenomen in werking treedt.

De nieuwe Amerikaanse wetgeving voorziet in strengere regels ten aanzien van het toezicht op de integriteit van bestuurders, de onafhankelijkheid van de commissarissen en de optie- en aandelenregelingen die bestuurders voor zichzelf bedingen. Als bijvoorbeeld de bedrijfsresultaten tegenvallen, dan moeten de managers hun optiewinsten terugstorten. Leningen van een bedrijf aan zijn bestuurders worden verboden, transacties in aandelen van het eigen bedrijf moeten transparanter worden gemaakt. Dergelijke maatregelen waren in Amerika tot voor kort politiek onhaalbaar en president Bush heeft nog gepoogd ze af te zwakken. Maar op de golf van verontwaardiging over de schandalen heeft het Congres ze met overweldigende meerderheid aangenomen. De sancties op niet-naleving zijn draconisch – van de inhouding van salarissen tot jarenlange gevangenisstraf.

De Amerikaanse beurs lijkt meer hoop te putten uit deze wettelijke regels dan uit de woorden van de president. Bush luisterde deze week in zijn thuisstaat Texas een forum over economische strategie met zijn aanwezigheid op. Maar verder dan opmerkingen dat hij optimistisch was over Amerika en dat er gedaan moet worden wat er gedaan moet worden, kwam hij niet. Bush heeft het niet als het over economie gaat.

Nederlandse ondernemingen die op de Amerikaanse beurs genoteerd zijn, krijgen ook met de strenge antifraudewetgeving te maken. Dat kan geen kwaad. Het bedrijfsleven in de polder kent ook zijn optie-excessen en soepele interne leningen. Het topmanagement wordt gekenmerkt door een nagenoeg gesloten ons-kent-ons wereldje van bestuurders en commissarissen. Natuurlijk is de vijver waaruit voor topfuncties moet worden geput in Nederland beperkt. Maar de discussie over ondernemerschap, beschermingsconstructies en de rol van onafhankelijke commissarissen die enkele jaren geleden op gang kwam, is al te lang verstomd. De schandalen bij Enron, WorldCom en andere Amerikaanse bedrijven krijgen zo een heel directe betekenis voor de grote Nederlandse ondernemers.