Hassan had de verkeerde vrienden

Verwarde mensen horen niet in een cel thuis. Psychiatrische patiënten worden in Amsterdam intensief begeleid om te voorkomen dat ze worden opgepakt. Dat gaat moeizaam.

Wanneer Hassan zijn medicijnen niet slikt, glijdt hij af. Dat weet hij zelf ook en daarom slikt hij trouw de pillen die hem voor een psychose moeten behoeden. Maar ook als hij zijn medicatie volgt, dreigt er gevaar. Er kunnen omstandigheden zijn waardoor hij gaat malen. Hij maakt een cirkelend gebaar rond zijn schedel om de maalstroom van vertwijfeling aan te geven. ,,Als het niet goed gaat, ga ik mensen wantrouwen'', zegt hij.

Sociaal psychiatrisch verpleegkundige (spv'er) Dick Bloemzaad, werkzaam bij de organisatie voor geestelijke gezondheid De Meren, is blij dat Hassan niet meer een groot keukenmes in de mouw van zijn spijkerjasje draagt. ,,Hij heeft nu alleen een zakmes, in zijn buiktasje.'' Hier in dit deel van Amsterdam-Zuidoost val je waarschijnlijk op wanneer je géén steek- of snijwapen draagt. Maar evengoed een geruststellende gedachte dat Hassan ongewapend is, al blijft een grote en krachtig gebouwde man over.

Met enige regelmaat halen agressieve en psychisch verwarde mensen de publiciteit. Hetzij wanneer zij in een uitbarsting van onberedeneerde gewelddadigheid een misdrijf begaan, hetzij wanneer blijkt dat zij dagen in een politiecel moeten wachten op opname in een psychiatrische inrichting. Vorige week werd in Amsterdam de zogeheten `screeningsruimte' gesloten die nog maar één week tevoren was geopend. Verwarde mensen zouden daar tijdelijk opvang kunnen vinden, zodat de politie hen niet van straat hoefde te halen. Er kwamen echter onverwachts zoveel agressieve, gestoorde patiënten, dat het eerste weekeinde twee verwarde mensen voor wie geen geschikte opvang kon worden gevonden, urenlang geboeid in de wachtruimte zaten.

Bloemzaad is een van de spv'ers in Amsterdam die een klein aantal patiënten buiten de muren van een kliniek langdurig en intensief begeleidt. Hij probeert te voorkomen dat zijn mensen afglijden naar een staat van psychische ontreddering. Zijn werk is een aaneenschakeling van onverwachte gebeurtenissen. Zo heeft een cliënt van hem, met wie het door de medicatie heel goed ging, onlangs besloten geen pillen meer te slikken. ,,Hij denkt dat hij ze niet meer nodig heeft.''

Bloemzaad weet wel beter. De jongen dreigt nu ontregeld te raken en zich af te sluiten voor de wereld. Bloemzaad heeft de chef van de jongen in kennis gesteld van de dreiging en gevraagd goed op hem te letten. Verder kan hij niets anders doen dan hem ook in de gaten te houden, zegt hij.

,,Pillen zijn essentieel'', zegt Bloemzaad. ,,Maar eigenlijk begint het werk dan pas''. Hij kijkt of hij zijn cliënten ,,op de rails'' kan zetten. ,,Want al werken pillen echt goed, je wilt toch ook dat iemand een beetje kan meedraaien in de maatschappij.'' En dat laatste valt niet mee, blijkt uit het verhaal van Hassan.

Hassan en Bloemzaad zijn vandaag bij de politie geweest om aangifte te doen. ,,Hassan is net als de meeste psychiatrische patiënten kwetsbaar en het is alsof sommige mensen daar een neus voor hebben.'' Bloemzaad toont het proces-verbaal: Hassan is door zijn `vrienden' opgelicht.

,,Ik ben sinds 1993 in behandeling bij een psychiater'', begint het relaas. ,,De laatste tijd gaat het redelijk goed met mij.'' Tot hij in een buurtcafé Kisjoen ontmoette. ,,Op een dag werd mij gevraagd mee te gaan naar Amsterdam-West. We hebben daar wat gewinkeld en op een gegeven moment moest ik een formulier tekenen.'' Het bleek een kredietlening te zijn. Een fenomeen waarvan Hassan nog steeds het fijne niet begrijpt. Maar voor de handycam, de dvd-speler en de kleuren-tv blijft het rekeningen regenen. Net als voor de auto. Hassan heeft een zwarte BMW cabriolet, in naam althans. De Rijksdienst voor het Wegverkeer stuurt hem rekeningen; de auto blijkt niet APK gekeurd, is onverzekerd en de eerste boetes zijn ook al binnen. Ook voor twee telefoons moet Hassan betalen. Rokko, de vriend van Kisjoen, heeft op Hassans naam mobiele telefoons aangeschaft.

Bloemzaad gaat naar de politie en belt de incassobureaus: ,,Ik heb het maandbedrag dat hij moet betalen van 70 naar 50 euro weten te krijgen.'' Hij neemt contact op met de woningcorporatie, want toen het Hassan te veel dreigde te worden, regelden zijn vrienden dat hij weg kon. Zij kenden wel iemand aan wie hij zijn huis kon verhuren.

,,Opeens was hij verdwenen'', zegt Bloemzaad. Hassan was op weg naar Miami, maar met 400 euro kom je niet ver. In Londen was hij gestrand in het wereldje van zwervers en alcoholisten. Twee maanden was hij onvindbaar. Hassan deed allerlei werk en kwam uiteindelijk een evangelisch Portugees echtpaar tegen. Hij deed vrijwilligerswerk, nam deel aan bijbelles en bad met ,,de christenmensen'' mee.

Londen heeft Hassan goed gedaan, zegt Bloemzaad, nog steeds verwonderd dat zijn cliënt zich maandenlang wist te handhaven in moeilijke omstandigheden. Hassan noemt het leven in de stad ,,hard'' en de mensen daar ,,sjagerijnig''. Maar, zegt Bloemzaad, hij heeft tenminste wat afstand van zijn problemen kunnen nemen.

In de moeilijk te doorgronden samenleving die de Amsterdamse Bijlmer is, bestrijdt Hassan zijn eenzaamheid met joints en raï-muziek of de klanken van de oudh. Bloemzaad fronst: ,,Hasj kan mensen psychotisch maken.'' Hassan haast zich te zeggen dat drugs niet zijn ,,inspiratiebron'' zijn. Hij gaat ook wel eens hardlopen en bezoekt regelmatig het Dagactiviteitencentrum. En hij kijkt veel tv.

Hassan begrijpt dat wegdromen bij hasj en muziek niet de meest geëigende manier van leven is om zelfrespect te krijgen. Hij is 34 jaar en zou graag een vrouw vinden die hem begrijpt, zegt hij. Binnenkort gaat Bloemzaad kijken of Hassan hier een cursus boekhoudkunde kan volgen, een studie die hij ooit in Marokko is begonnen.

,,Werk, twee kindjes'', mijmert Hassan. ,,Reizen, van de drugs af zijn en goede contacten met mijn familie'', dat zijn zijn dromen. Naar de VS, ,,om daar opnieuw te beginnen''. ,,En waarom wil je steeds naar Miami?'', vraagt Bloemzaad. Hassans ogen lichten op: ,,Voor het strand natuurlijk.''