Geen degradatie maar gesloten competities

De crisis waarin het profvoetbal verkeert is van tijdelijke aard, zegt organisatiekundige Hans Schraders. ,,Maar de structuur van nu moet overboord.''

Het is ook wel eens goed een optimistisch geluid te horen in tijden van economische recessie. Volgens organisatiekundige Hans Schraders verkeert het topvoetbal slechts in een tijdelijke dip. Want digitale televisie en internet komen eraan. Reden genoeg om optimistisch vooruit te kijken.

Maar ingrijpende veranderingen zullen noodzakelijk zijn om de snelle evolutie die volgens de interim-manager van Boer & Croon Groep nu aan de gang is, in goede banen te leiden. ,,Want het betaalde voetbal wordt nog steeds bestuurd als een buurtwinkel, terwijl er een aanpak noodzakelijk is voor een hele grote supermarkt'', betoogt Schraders. ,,De hele structuur moet overboord wil je weer een groeifase tegemoet gaan. De bedrijfstak voetbal is de gemiddelde multinational qua omzet voorbij gestreefd. De hele organisatie blijkt in Nederland echter nog gebaseerd op een kleinbedrijf, terwijl het profvoetbal zo gigantisch is gegroeid dat je er hele andere principes op los moeten laten.''

Wat moet er gebeuren? Schraders is er heel duidelijk in. Het betaalde voetbal in Nederland behoeft een ander licentiesysteem, meer gericht op het collectief van clubs. Schraders denkt aan gesloten competities voor ere- en eerste divisie naar Amerikaans voorbeeld zonder promotie en degradatie. Door middel van een franchisesysteem kunnen clubs zich inkopen. ,,Wel gekoppeld aan een voldoende groot verzorgingsgebied. Er moet voldoende volume aanwezig zijn om te bestaan.''

Degraderen en promoveren is op termijn in de optiek van Schraders geen haalbare zaak meer. ,,Clubs die afdalen naar de eerste divisie krijgen thans slechts twee jaar een extra vergoeding om hen in staat te stellen weer terug te keren. Dat is economisch niet verantwoord meer in deze tijd. Ik noem het kapitaalvernietiging. Je kunt niet zeggen: Albert Heijn wordt de Spar en de Spar wordt Albert Heijn. Er moet sprake zijn van een competitieopzet die gebaseerd is op continuïteit.''

Het opdoeken van wat in voetbalkringen `het degradatiespook' wordt genoemd, beschouwt Schraders niet als een dringend probleem. ,,Hoe lang speelt dat nou in een competitie? Vier weken? Je kunt veel beter bouwen aan een bedrijfstak die beheersbaar is. De emotie mag niet meer regeren. Er zijn genoeg andere constructies te bedenken om de competitie spannend te houden.''

Voor de eerste divisie oppert Schraders een regionale opzet. ,,Je kunt Nederland bijvoorbeeld opdelen in een noordelijke en zuidelijke competitie en aan het einde van het jaar gaan mixen.'' En voor de eredivisie ziet Schraders wel wat in een Beneluxstrijd naar het idee van onder anderen PSV-voorzitter Harry van Raaij. ,,Je verhoogt dan je markt van 16 naar 28 miljoen inwoners. Die regionale verbanden worden de toekomst. Frankrijk kan zo aansluiting zoeken bij Zwitserland. De attractiviteit? Ik denk dat Ajax-AA Gent leuker is dan Ajax-RBC.''

,,De cirkel is nu vrijwel rond. We lopen met de huidige aanpak vast, in binnen- en buitenland. De absolute internationale topclubs kunnen zich financieel nog redden, de kleinere clubs niet. Ik las dat de Premier League de komende drie jaar 78 miljoen euro incasseert van Barclay-card voor de naamgeving. Dat is 26 miljoen euro per jaar, terwijl de eredivisie 5,5 miljoen ontvangt van Holland Casino. Alleen hier zet Engeland onze hoogste afdeling al voor deze periode op een achterstand van ruim 20 miljoen euro per jaar. Met dit soort zaken kun je niet eindeloos doorgaan.''

Schraders werkte voor de werkgeversorganisatie FBO en vertrok vier jaar geleden na een verschil van inzicht met Vitesse-voorzitter Karel Aalbers als directeur van het Gelredome. En juist de Arnhemse club is volgens Schraders lange tijd het voorbeeld geweest van een voetbalbedrijf dat boven zijn stand heeft geleefd. ,,Kromme zaken'', noemt hij het, die mogelijk waren binnen het huidige licentiesysteem. ,,De droom van Aalbers, die werkte met een begroting van vijftig, zestig miljoen gulden, is uit elkaar gespat. Als Vitesse een budget opzoekt van ergens tussen de 34 en 36 miljoen is dat realistisch. Aalbers wilde geforceerd met de top-3 (Ajax, Feyenoord en PSV, red.) meedoen. Vitesse kan alleen kampioen worden in de provincie en in de top-6 van de eredivisie spelen. In de goede jaren zal de club zich kwalificeren voor de UEFA Cup, maar Champions League behoort structureel niet tot de mogelijkheden.''

Vitesse heeft deze zomer meerdere volgelingen gekregen. Fortuna, Sparta, NAC, TOP Oss en FC Den Bosch kregen licentieproblemen, maar er zijn talrijke andere clubs (Ajax) waarmee het financieel slecht gaat. ,,Het betaalde voetbal heeft de rekening gepresenteerd gekregen van ongestructureerd groeien'', meent Schraders. ,,Daardoor komen de tikken van de economische dip ook zo hard aan. De sponsors staan niet meer in de rij om de helpende hand toe te steken. De tv-wereld heeft zelf problemen. Toch is er de laatste jaren veel gebeurd. Ajax stabiliseerde zich in financiële zin, maar PSV en vooral Feyenoord hebben hun omzet flink uitgebreid. De economische waarde van de spin-off van het profvoetbal, waarbij je ook moet denken aan alles wat erbij betrokken wordt zoals merchandising, reizen en tv-rechten, is in Nederland ongeveer 1,6 miljard euro, in heel Europa 18, 19 miljard euro. Als je kijkt naar de effectieve voetbalomzet dan praat je in ons land over 27 à 28 miljoen euro.''

Schraders is het ,,volstrekt oneens'' met marketinggoeroe Frank van den Wall Bake die meent dat het profvoetbal ten onder gaat door een overkill op televisie. ,,De kijkcijfers lopen niet terug door een overvloed aan beelden. Je zult het voetbal spannend moeten houden zonder aan het spelletje zelf te komen. Want dat zou een nationale ramp zijn. Het is wel zo dat een groot aantal mediamaatschappijen, zoals Kirch in Duitsland en ITV in Engeland, in hun uitgaven voor rechten hetzelfde opportunisme aan de dag hebben gelegd als sommige clubbestuurders. Kirch betaalde meer en meer.''

,,Nu deze imperia zijn ingestort lijkt het of de mediarechten onder druk staan, het tegendeel is waar. De technologische ontwikkeling van tv loopt alleen achter bij de voorspellingen van vijf jaar geleden. Pay-per-view blijkt daardoor nog alleen aan te slaan voor boksbeelden in de Verenigde Staten. Maar in de technologie kan het snel lopen. Het is niet moeilijk te voorspellen dat we over vijf jaar in navolging van de airco allemaal een navigatiesysteem in de auto hebben.''

Met de introductie van tv op internet, en andere nieuwe digitale tv-vormen, ontstaan er voor het profvoetbal nieuwe geldbronnen. ,,We gaan dan wel naar een heel ander kijkgedrag. Meer op het individu afgestemd. De kijker gaat op elk gewenst moment voor zijn scherm zitten en roept een wedstrijd op of alle mooie momenten van Johan Cruijff, of alle gemiste strafschoppen van Oranje. Techniek en kijkgedrag zullen de doorslag geven in de heel snelle ontwikkelingen van nieuwe tv-vormen. John de Mol heeft zichzelf helemaal vrijgemaakt om met programma's hierop in te spelen. Nu is het zappen al een cultuur geworden.''

Met de nieuwe inkomsten in aantocht zouden betaalde clubs dus alvast weer investeringen kunnen doen. Schraders schrikt en heft de waarschuwende vinger. ,,Nu al een financieel voorschot nemen op deze ontwikkelingen heeft rampzalige gevolgen. Vijf jaar geleden kon een club een dip of een misstap nog compenseren met een sponsor extra. Maar de voetbalbedrijven zijn daarvoor te groot geworden.''

Dit is de tweede deel in een serie over de wijze waarop het profvoetbal de financiële crisis te lijf gaat. De vorige aflevering verscheen op 14 augustus en is te lezen op www.nrc.nl.