Regels VS ordenen ook polder

De Amerikaanse anti-zwendelwetgeving is geen ver-van-mijn-bed-show. De risico's en bevoegdheden van veel Nederlandse bestuurders worden ingrijpend gewijzigd.

Vanmiddag om vijf uur klonk de gong. Dan moesten er bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC 1.490 handtekeningen binnen zijn van beursgenoteerde bedrijven met meer dan 1,2 miljard dollar omzet. Eén van de bestuurvoorzitter en één van zijn financiële man.

Het lijkt een ver-van-mijn-bed-show van Amerikanen die hun eerste antwoord hebben gevonden op de grootschalige boekhoudzwendel en besmettelijke hebzucht. Maar het tegendeel is waar. Nog nooit zijn er in de Verenigde Staten regels doorgevoerd die het Nederlandse bedrijfslandschap zo ingrijpend zullen veranderen.

De gong klinkt net zo goed voor alle Nederlandse ondernemingen met een notering in de Verenigde Staten. En dat zijn er nog al wat. ABN Amro bijvoorbeeld. En Philips, Océ, ASML en nog eens veertig bedrijven. Nagenoeg alle grote bedrijven uit de AEX-index hebben een tweede notering in New York. De `eed' van 14 augustus is slechts een voorbode van een breed pakket noodwetgeving dat door president Bush door het Congres is geloodst. De Sarbanes-Oxley Act heeft betrekking op alle ter beurze genoteerde ondernemingen in de Verenigde Staten. Onderscheid tussen buiten- en binnenlandse ondernemingen is er niet. De anti-zwendelcampagne heeft dus ook betrekking op IBM Nederland, Microsoft Nederland of Casema, wiens toekomstige moederbedrijf een Amerikaanse beursnotering heeft.

Rijkman Groenink was vorige week niet zeker of hij als bestuursvoorzitter van ABN Amro ook de kwartaalresulaten steeds van een toegewijde handtekening moet voorzien. Hij neemt het zekere voor het onzekere en zal het bij de komende kwartaalcijfers maar doen.

De aandacht heeft zich tot nu toe op deze eed toegespitst. Maar de internationaal opererende ondernemingen hangt veel meer boven het hoofd. Auke de Bos van accountantskantoor Ernst & Young beaamt dat de jarenlange discussie over verantwoord ondernemerschap in één keer een reuzenstap zal maken door de dwingende voorschriften uit de Verenigde Staten. Vijf jaar geleden formuleerde een commissie onder leiding van voormalig topman Jaap Peters veertig aanbevelingen op het terrein van transparantie, verantwoording en goed ondernemerschap. De zelfregulering in de sector zette niet veel zoden aan de dijk. Begin vorig jaar constateerden onderzoekers van de Katholieke Universiteit Brabant dat ondernemingen weinig aanbevelingen hadden opgevolgd.

Een voorbeeld is de onafhankelijkheid van Nederlandse commissarissen. ,,In de Nederlandse wet staat niet expliciet dat zij dat moeten zijn'', stelt De Bos. In de Amerikaanse regelgeving wordt het straks dwingend voorgeschreven. Het recept zullen bedrijven moeten slikken of stikken.

De vraag is of Nederlandse bedrijven met een notering in de VS wel beseffen wat er gaande is. Kopieerfabrikant Océ heeft geen handtekeningen ingestuurd en weet ook nog niet of hij dat gaat doen. ,,We moeten hierover nog intern discussiëren'', verklaart een woordvoerder. Ook bij bouwer van chipmachines ASML, genoteerd aan de Nasdaq, zijn de geesten nog niet rijp. Volgens een zegsman van het Veldhovense bedrijf zijn advocaten en accountants de nieuwe wetgeving nog aan het bestuderen. ,,Wij publiceren geen kwartaalcijfers, dus het speelt bij ons pas bij de presentatie van de jaarcijfers in januari volgend jaar'', zegt de woordvoerder.

Kennelijk zijn de bedrijven niet onder de indruk van de sancties die rusten op het niet nakomen van de verplichting om als bestuurder het financiële verslag van een verklaring te voorzien. Volgens een inventarisatie van de Amerikaanse wet door Ernst & Young is dat straks een misdaad waarop maximaal een gevangenisstraf van tien jaar staat. Met het opzettelijk niet ondertekenen wordt een gevangenisstraf van twintig jaar geriskeerd.

Advocaat Tom de Waard, verbonden aan het internationale advocatenkantoor Clifford Chance, verwacht dat er veel meer rechtszaken komen waarin raden van bestuur en commissarissen door beleggers worden beschuldigd van misleiding, mochten cijfers naderhand onjuist blijken te zijn. Heeft de bestuurder eenmaal zijn handtekening gezet, dan hebben investeerders immers sinds kort een wettelijke basis om ze aan te klagen. ,,Het zal vergelijkbaar zijn met class actions, waarbij aandeelhouders zich verenigen om het ondernemingsbestuur aansprakelijk te stellen.''

Het prijskaartje dat aan een Amerikaanse notering hangt zal door alle maatregelen sterk stijgen. Uitgever VNU overweegt al een tijdje een debuut op Wall Street. ,,Daar hebben we geen haast mee'', zegt een woordvoerder. ,,Het komt natuurlijk nu wel in een ander vaarwater terecht. We moeten er nog eens goed naar kijken.''

Volgens De Waard kunnen kleinere Nederlandse bedrijven op het koersenbord in de VS overwegen hun notering te schrappen. Dat voorkomt een hoop werk en kosten. Maar heeft hij cliënten dit al geadviseerd? ,,Neen, wij zijn alleen adviseur van grote bedrijven. Die kunnen het zich niet permitteren Amerika links te laten liggen.''