Heeft u last van schitteringen?

Meten, meten en nog eens meten: een oogarts verricht precisiewerk. Opperste concentratie is vereist, zowel tijdens het spreekuur als bij het opereren. Deel 7 in een serie over de werkvloer: oogarts Hedwig Kemme van het Rijnland Ziekenhuis in Alphen aan den Rijn.

`U mag kiezen'', zegt oogarts Hedwig Kemme (48) tegen de vrouw bij wie zojuist staar is geconstateerd. Haar gezichtsscherpte is de afgelopen drie jaar achteruitgegaan, blijkt uit onderzoek. ,,We kunnen u nu al opereren, maar u mag ook nog een poosje wachten.'' De patiënt kiest voor het laatste. Tenslotte kan ze nog goed lezen. Alleen met verkeersborden heeft ze 's avonds steeds meer moeite.

Het is maandagochtend even na tienen in het Rijnland Ziekenhuis in Alphen aan den Rijn. Kemme is inmiddels aan haar tiende patiënt toe. Om acht uur is ze begonnen: eerst overleg met de collega's van de maatschap, die bestaat uit vijf oogartsen, drie orthoptistes (die onderzoek en behandelingen doen bij scheelzienden) en een optometrist (die vooronderzoek doet en brillen aanmeet). Daarna begint het spreekuur, dat tot twaalf uur duurt, maar meestal uitloopt.

Het spreekuur verloopt in een straf tempo: staargevallen, scheelziende kinderen, ontstekingen. ,,Nu mag u even omhoog kijken.'' ,,Wanneer heeft u last van schitteringen?'' Soms ziet Kemme wel dertig patiënten op een ochtend. Een collega loopt binnen om te vragen of hij wat patiënten kan overnemen.

Het spreekuur telt deze ochtend een paar bijzondere gevallen, zoals een man met twee ontstoken ogen. Het ziet er al veel beter uit dan drie dagen geleden, concludeert Kemme. Toen waren die ogen zó, zegt ze, en ze houdt haar hand een flink eind voor haar ogen om de zwelling aan te duiden. De medicijnen hebben kennelijk geholpen. Via een echo meet ze hoe het er nu voor staat. ,,Nog flink verdikt'', ziet ze op het scherm. Omdat het niet de eerste keer is dat de man met een oogontsteking kampt, stuurt ze hem door naar de internist. ,,Zo'n herhaalde ontsteking kan duiden op een algemene aandoening'', legt ze uit als er even een pauze valt omdat een patiënt niet komt opdagen.

De volgende patiënt is een jongen van twaalf die scheel ziet. Onderzoek door de orthoptiste heeft uitgewezen dat het oog vaak wegschiet. Een operatie is nodig om het oog recht te zetten, vindt Kemme. Ze vertelt de patiënt en zijn moeder dat in beide ogen een spiertje langer wordt gemaakt. ,,Niet alleen in het afwijkende oog, anders zou de wijdte van de oogspleten verschillend worden. Je moeder mag bij je blijven tot je slaapt. Een paar uur na de operatie mag je al naar huis.'' Omdat de jongen naar de brugklas gaat, wordt de ingreep in de herfstvakantie gepland.

De wachtlijsten zijn al veel korter dan een paar jaar geleden, vertelt Kemme, die 70 procent werkt, waarvan een deel in de Leiderdorpse vestiging van het Rijnland Ziekenhuis. Moesten patiënten toen nog zes maanden wachten op een afspraak op de polikliniek of een operatie, door de komst van een extra oogarts, een eigen, extra operatiekamer, het afstoten van routinewerk naar optometristen en orthoptisten en door andere logistiek is de wachttijd voor een staaroperatie teruggebracht tot circa acht weken. Kemme: ,,In veel gevallen bepaalt de huisarts nu wanneer iemand terecht kan op de polikliniek: patiënten met staar of glaucoom zijn binnen vier weken aan de beurt. Urgente gevallen kunnen meteen komen. Wie alleen zijn ogen wil laten controleren, moet drie maanden wachten.''

Na de lunch maakt een assistent de poliklinische operatiekamer gereed voor enkele korte operaties onder plaatselijke verdoving. Grotere operaties, zoals staar en uitgebreide ooglidoperaties, worden in dagopname op een speciale oogoperatiekamer uitgevoerd. Netvliesoperaties en ingrepen waarbij uitgebreidere nazorg nodig is vinden plaats in Leiderdorp. De lijst voor deze middag telt twee verwijderingen van tumortjes op het ooglid, twee ooglidcorrecties en verwijdering van een ontstoken talgklier.

De eerste patiënt van die middag is een mevrouw met overhangende oogleden. ,,Dat leidt in dit geval tot `zware' ogen en gezichtsveldbeperking'', vertelt Kemme, terwijl ze een witte jas en handschoenen aantrekt, haar hoofd afdekt met een kapje en een loep op haar bril zet. Met een stift tekent ze op de oogleden van de patiënt af waar huid weggesneden moet worden. Voortdurend houdt ze contact: ,,Dit is even vervelend, maar het is zo klaar, hoor'', als ze de patiënt verdooft. En als ze gaat snijden: ,,Even een coupenaadje maken.'' Al een kwartier na binnenkomst van de patiënt kan het eerste ooglid worden gehecht.

Tot drie jaar geleden combineerde Kemme haar werk in Alphen en Leiderdorp met één dag oncologie in het Universitair Medisch Centrum in Leiden. ,,Zwaar, maar boeiend'', zegt ze over dat vakgebied. Maar het werd haar, in combinatie met een gezin, te veel. ,,De werkdagen waren erg lang en soms zag ik op één dag drie ziekenhuizen. Dan doe je niks echt goed en dat voelt niet lekker.'' Ze had graag helemaal in de oncologie verder willen gaan, ,,maar in een academisch ziekenhuis ben je ambtenaar in een grote logge organisatie en verdien je 30 procent minder. Dus dat was, hoe jammer ook, snel beslist.'' Ter afwisseling gaan verschillende leden van de maatschap namens de organisatie Mekong Eye Doctors af en toe een paar weken naar Cambodja en Vietnam om voorlichting te geven en operaties uit te voeren.

De volgende patiënt is een vrouw met twee kleine wratjes op haar ooglid. ,,Als het elders had gezeten, had de huisarts ze kunnen verwijderen'', zegt Kemme. ,,Maar die vinden oogleden vaak een beetje eng.'' Nog drie ingrepen en Kemme kan naar het specialistenoverleg in Leiderdorp dat om half zes begint. Om half acht zit de werkdag erop.