`Gitaarrock is een dwangbuis'

Bij The Flaming Lips is de verbeelding aan de macht. Hun optredens zijn visuele feesten, en hun laatste cd is een van de vreemdste en mooiste van het jaar.

,,Kastelen, kerkhoven en andere middeleeuwse shit hebben ze hier'', meldt Wayne Coyne vanuit een rijdende auto in Edinburgh. De zanger van de Amerikaanse groep The Flaming Lips wordt op handen gedragen in Engeland. Hij komt er graag. ,,In Oklahoma vind je niets dat ouder is dan honderd jaar, hier doen we een beetje cultuur op. Thuis in de studio kunnen we daar dan weer onze Amerikaanse wegwerpmentaliteit op loslaten.''

Coyne doet zich banaler voor dan hij is, want in de muziek van The Flaming Lips is de verbeelding aan de macht. Het nieuwe album met de futuristische titel Yoshimi Battles The Pink Robots klinkt bombastisch en orkestraal, maar ook melancholiek en teder. Wayne Coyne zingt met zijn gevoelige Neil Young-falset over het Japanse meisje Yoshimi, dat het opneemt tegen een vervaarlijk leger van robots. De kans is klein dat er dit jaar nog een vreemdere, mooiere, ideeënrijkere pop-cd zal verschijnen. De combinatie van doorleefde muziek en merkwaardige hersenspinsels hebben ze gemeen met Mercury Rev, wier zanger Jonathan Donahue ooit gitarist was bij The Flaming Lips en met wie ze producer David Fridmann delen.

Voor The Flaming Lips ging er een wereld open toen ze na tien jaar rommelen in de marge en de undergroundhit She don't use jelly (1993) de gitaren min of meer aan de wilgen hingen. ,,Als gitaarrockband zit je vast aan een klein instrumentarium en beperkte mogelijkheden'', zegt ex-kunstacademiestudent Wayne Coyne. ,,We wilden die dwangbuis afwerpen en kijken hoe we de zang en de melodieën in onze muziek centraal konden stellen. Daaromheen bouwden we een geluid dat weleens theatraal uit kan pakken, en waarin de gitaar weer mondjesmaat zijn intrede doet. Het idee diende zich aan om onze optredens een sterk visueel karakter te geven. Hou het er maar op dat we van hardrockers nu artrockers zijn geworden.''

Na de nodige bezettingswisselingen bestaan The Flaming Lips nu uit het trio Wayne Coyne, drummer/toetsenman Steve Drozd en bassist Michael Ivins. Hoewel Drozd tot de school van drummende wildemannen als The Who's Keith Moon en Led Zeppelin's John Bonham behoort, beperkt hij zich tijdens optredens tot beheerst toetsenspel bij videobeelden van zijn razende drumpartijen. Een concert van The Flaming Lips is geen doorsnee rockconcert. Coyne maakt er een interactief feest voor de zintuigen van, met pulserende filmbeelden en theatrale trucs. Bij hun vorige tournee onthutste hij zijn publiek door met een gezicht vol (namaak-)bloed over het podium te waggelen. ,,Onze show moet iets toevoegen aan de emoties die muziek kan veroorzaken'', vindt hij. ,,Anders kun je ook thuis de cd opzetten. Niet dat het per definitie grootschalig rocktheater moet worden. Ik doe kleine dingen met handpoppen en we zetten zelf onze spullen op het podium, zodat we elk moment contact hebben met het publiek.''

The Flaming Lips experimenteerden al eerder met manieren om in contact met de luisteraar te treden. Bij een evenement op een parkeerplaats deelden ze cassettes uit, die afgespeeld in tientallen autoradio's een kakofonie van dissonant lawaai en harmonische verrassingen veroorzaakten. Ook brachten ze een vierdelige cd uit, Zaireeka, waarbij het de bedoeling was dat alle vier de cd's gelijktijdig werden afgespeeld, bijvoorbeeld op vier gettoblasters in alle hoeken van de kamer. Het ,,commerciële-zelfmoordalbum'' werd het peperdure, nu tamelijk obscure Zaireeka wel genoemd. The Flaming Lips geven niet om gemakkelijk succes. ,,Als we door onze artistieke ideeën in een bepaalde richting gedwongen worden'', zegt Coyne, ,,dan zijn we uiterst hardnekkig in het verwezenlijken daarvan. Ook als de platenmaatschappij zegt dat het te duur is, of dat het de verkoop zal schaden.''

Het trio bevond zich in een comfortabele positie nadat hun voorlaatste cd The Soft Bulletin in veel landen werd verkozen tot het beste album van 1999. Wayne Coyne speelde al langer met het thema van zelfdenkende robots die de wereld dreigen over te nemen, hoewel hij ontkent dat Yoshimi Battles The Pink Robots is opgezet als een soort conceptalbum. ,,Ik hou van het retro-futurisme dat spreekt uit oude sciencefictionboeken en -films. Dertig jaar geleden werd er serieus gedacht dat robots de wereld zouden veroveren en dat we binnen korte tijd kolonies op andere planeten zouden stichten. Er ging een naïef soort optimisme uit van die verhalen. Alleen in Japan heeft het futurisme van Planet Of The Apes en andere sciencefictonverhalen in sommige kringen bijna religieuze vormen aangenomen. Niet voor niets hebben we het titelnummer van Yoshimi al ruim voor de verschijningsdatum in een Japanse versie als mp3 op het internet gezet. Iemand heeft de tekst fonetisch voor me uitgeschreven, want ik wil niet pretenderen dat ik echt in het Japans kan zingen. Als rechtgeaarde Amerikanen doen we altijd maar net alsof we iets van andere culturen hebben begrepen.''

The Flaming Lips: Yoshimi Battles The Pink Robots (Warner Music)