`Christus kwam ook niet van het kruis'

De paus gaat eind deze week op reis naar zijn vaderland Polen. Dat voedt geruchten dat Johannes Paulus II wegens zijn slechte gezondheid zal aftreden.

De geruchten over het aftreden van paus Johannes Paulus II zoemden deze dagen weer eens zo rond, dat het Vaticaan ze publiekelijk moest tegenspreken. De paus, zo speculeerde men, zou op 16 augustus niet voor drie dagen, maar voor áltijd naar Polen vertrekken. In de stad Zakopane nabij Kraków staat al jaren een huisje met uitzicht op het door hem zo geliefde Tatra-gebergte dat wordt vrijgehouden voor de terugkomst van ,,de zoon van de bergen''.

Reden voor de geruchten is de slechte gezondheid van de paus. Sinds 1981 is hij diverse malen geopereerd. Hij werd behandeld voor voor kanker, brak zijn heup, blesseerde zijn schouder, heeft last van koortsaanvallen, lijdt aan de ziekte van Parkinson en aan de chronische gewrichtsaandoening artrose.

Binnen de rooms-katholieke kerk wordt al enige jaren openlijk gespeculeerd over een vroegtijdig aftreden van de paus. De president van de Duitse bisschoppenconferentie, Karl Lehmann, zei in januari 2000 dat hij geloofde dat deze paus de moed heeft om terug te treden wanneer hij om gezondheidsredenen niet meer in staat is om leiding te geven aan de kerk. Bisschop Muskens van Breda zei in een interview dat het niet duidelijk is wie het voor het zeggen heeft in het Vaticaan: ,,Het lijkt wel of het Vaticaan door heel veel pausen wordt geleid.'' Zelfs de meest gezaghebbende kardinaal binnen de katholieke kerk, de Duitser Joseph Ratzinger, prefect van de congregatie voor de geloofsleer, heeft gezegd dat het kerkelijk recht het de paus mogelijk maakt om af te treden.

Volgens het canonieke wetboek kan de paus zonder meer zijn ambt neerleggen. Hij hoeft daartoe niet eens de redenen van zijn besluit in de openbaarheid te brengen, en niemand hoeft zijn ontslag te sanctioneren.

Vaticaankenners zeggen dat er druk op de paus wordt uitgeoefend om af te treden. Met name conservatieve kardinalen zouden de kerkvorst de laatste tijd te mild vinden. De toenadering die hij heeft gezocht tot het jodendom en de islam gaan hun te ver. Dat Johannes Paulus II uit respect voor de islam de Koran heeft gekust, kan hun goedkeuring ook niet dragen. Volgens andere lezingen zouden de kardinalen juist liever zien dat de paus aanblijft, omdat zij met een oude kerkvader hun eigen agenda's kunnen volgen.

Vaticaan-woordvoerder Joaquin Navarro Valls stak maandag de draak met berichten in diverse media dat de paus in Polen zal achterblijven. ,,Wie dat schrijft, heeft misschien het reisprogramma niet goed gelezen. Daarin wordt vermeld dat de terugkomst van de paus naar Rome is gepland voor 19 augustus om half negen 's avonds.'' Navarro Valls erkent dat de geplande reis naar Kroatië, eind dit jaar, is uitgesteld. Volgens het Vaticaan komt dit omdat een zaligverklaring die daar plaats zou hebben, nog niet is geregeld. De kerkvorst wil bovendien nog graag naar de Filippijnen waar in januari een Wereldgezinsconferentie zal worden gehouden.

Ook bisschop Muskens van Breda gelooft desgevraagd niet dat de paus in Polen zal achterblijven. ,,Hoe zou dat moeten? De kerk heeft geen ervaring met het vertrek van een paus. Moet er in Rome een soort processie van uitgeleide worden georganiseerd langs de weg naar het vliegveld? De paus kan toch ook niet met stille trom vertrekken? En hoe kan de kerk doorgaan? Hoe dan een nieuwe paus te kiezen?''

Uiteindelijk is er maar één die beslist over het lot van de paus, en dat is hijzelf. Bekend is dat Johannes Paulus II heeft geworsteld met het dilemma. In een interview met de Italiaanse krant La Stampa vroeg hij zich ooit af: ,,Wat is beter voor de kerk? Een Wojtyla die zijn kruis blijft dragen en de kerk blijft leiden, of afzien van het pausambt voor het welzijn van de kerk?'' De laatste tijd benadrukt hij dat hij, als plaatsvervanger van Christus, het lijden als een deel van zijn opdracht ziet. Of zoals hij geantwoord zou hebben op een vraag van een Chileense kardinaal naar zijn mogelijke aftreden: ,,Christus kwam ook niet van het kruis''.