De politiek leeft - en niet alleen in de marge

Politieke partijen tellen na de verkiezingen hun winst: de leden stromen binnen. ,,Maar de mensen willen toch weten: wat heb ik eraan.''

Corina Holla (38) uit Amsterdam liep al tijden met het plan om lid te worden van de VVD, zegt ze. Zaterdag deed ze het. Ze surfde naar de VVD-site en klikte op ja. Niet om persoonlijk stelling te nemen in de nieuwe politieke verhoudingen sinds de opkomst van de Pim Fortuyn en zijn aanhangers, bezweert ze, al hebben de verkiezingen de ,,warme gevoelens'' voor de politiek die ze toch al had, wel weer losgemaakt. Eigenlijk beschouwt Holla het een beetje als een ,,maatschappelijke plicht'' voor de burger om politieke betrokkenheid te tonen. Alleen, het kwam er steeds niet van.

Holla is niet de enige die zich recentelijk heeft aangemeld bij een politieke partij: sinds 1 januari hebben meer dan 20.000 mensen dat gedaan. ,,De politiek leeft'', zegt Martijn van der Drift (28) uit Den Helder, ter verklaring voor zijn aanmelding – ook zaterdag, ook VVD. Het lijkt warempel goed te gaan met de politieke partijen in Nederland, na jaren waarin met name de grote partijen met een teruglopende trend te maken hadden. Nieuwe partijen als LPF en Leefbaar Nederland werven nieuwe leden, maar ook VVD, CDA, PvdA, GroenLinks, SP en D66 konden de afgelopen dagen soms forse ledenwinst melden. Is er sprake van een trendbreuk? Of is het alleen een korte opleving?

,,Een breuk zien wij in elk geval nog niet'', reageert partijwoordvoerster Petra Ginjaar van de VVD. Maar bij de VVD was de winst dit jaar relatief klein: met 2.639 aanmeldingen en 1.823 afzeggingen komen de liberalen uit op een saldo van 816. Het CDA dan, met 80.000 de grootste partij, maar met een vast hoog percentage opzeggingen door de sterke vergrijzing van het ledenbestand. ,,Dit jaar hebben we zo'n 2.000 opzeggingen gehad,'' zegt directeur Meindert Stolk op het partijbureau in Den Haag, maar toch is er een positief saldo van 1.200 leden tot 1 augustus. Daarvoor waren dus 3.000 nieuwe aanmeldingen nodig. Reden? Niet alleen de verkiezingswinst, maar ook een actieve wervingscampagne, zo blijkt. Het CDA heeft – voor het eerst, zegt Stol – twee advertentiecampagenes gevoerd, en Tweede-Kamerleden hebben drie avonden zitten bellen om geïnteresseerde niet-leden over te halen. Het CDA heeft 80.000 euro geïnvesteerd in de werving.

En wat te denken van de PvdA? De sociaal-democraten claimen alleen al sinds 30 april een groei van 1.400 leden. Dat is de som van ongekend veel aanmeldingen (meer dan 2.300 nieuwe leden sinds 15 mei) èn veel opzeggingen, zegt hoofd administratie op het PvdA-partijkantoor Berend Daan. ,,Het zijn hectische tijden.'' De PvdA, begin 2002 op 57.241 leden, heeft na maanden van fluctuatie tussen verlies en winst nu 58.527 leden. ,,Solidariteit speelt een belangrijke rol'', zegt Daan. ,,Mensen vinden het belangrijk de tendensen in de maatschappij te keren.''

Dat is inderdaad een motivatie geweest voor Ellen Schijve om lid te worden van een politieke partij. Half mei meldde zij zich bij GroenLinks, ,,na de moord, maar nog voor de verkiezingen geloof ik''. De reden was ,,het meelopersgedrag'' dat ze vooral bij de aanhang van Pim Fortuyn zag. ,,Dit is niet democratisch'', dacht ze. ,,De gedachteloosheid werd enger en enger.'' De keus voor GroenLinks was niet moeilijk voor Schijve, die zich ,,allereerst lid van het Humanistisch Verbond'' noemt. Ze stemde allang GroenLinks en die partij vindt ze precies het tegendeel van de LPF: bij GroenLinks denkt iedereen zelf na.

Ook GroenLinks maakte na de moeizame verkiezingsstrijd in mei een spectaculaire ledengroei door. Van 16.363 leden op de dag van de Tweede-Kamerverkiezingen groeide de partij na 15 mei binnen een maand met meer dan duizend leden: op 10 juni waren er al 17.372 leden, rekent partijbestuurster Marloes Morshuis voor. Vanaf begin dit jaar is de groei bij GroenLinks bijna 2,5 duizend leden. Sympathisanten zetten nu de stap, zegt Morshuis, vooral na het ,,in de hoek zetten'' van GroenLinks tijdens de verkiezingen.

Maar niet alle partijen ter linkerzijde schrijven de groei toe aan een soort Fortuyn-effect. De Socialistische Partij bijvoorbeeld heeft daar bij de nieuwe leden niets van gemerkt. En toch tekent de SP voor de grootste aanwas van alle partijen: 6.050 aanmeldingen sinds begin dit jaar. Mín 1.836 opzeggingen, resteert een forse nettowinst van ruim 4.200 leden. De SP, die al langer groeit, is inmiddels de barrière van 30.000 leden voorbij. Voor bestuurslid Marga van Broekhoven komt dat in de eerste plaats door de ,,duidelijke boodschap'' van de SP. Maar de SP is ook zeer bedreven in de actieve werving van leden – Van Broekhoeven was twee jaar geleden al eens te gast bij de VVD-jongeren om uit te leggen hoe ze toch ,,zoveel leden maken''. Dit jaar heeft de SP geprobeerd met een `multimedia-aanpak' op te vallen: van een toegankelijk website tot een rode folder op A3-formaat in de vorm van een appel. Net als bij andere partijen komen de meeste aanmeldingen bij de SP via internet.

Niet alleen groeit de SP het sterkst, de partij heeft ook goede papieren om de leden te behouden, blijkt uit de woorden van Gerrit Voerman, directeur van Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen in Groningen ,,Partijen in de marge zijn al jaren de enige die groeien.'' Voerman is pessimistisch over de mate waarin de andere partijen hun nieuwe leden kunnen vasthouden. Hij verwacht niet dat de polarisering, die bij de grote partijen in de jaren zeventig leden bracht, nu zal beklijven. Leden hebben zich nu aangemeld rond verkiezingen, een periode die vaak grotere belangstelling voor politieke partijen ten gevolge heeft. Door de opwinding rond de moord op Fortuyn en de opkomst van de LPF is die beweging nu sterker dan anders, maar, zegt Voerman, ,,het is de vraag of mensen die zich uit een zekere emotie aanmelden, dat nog voelen als straks de contributie betaald moet worden.''

Bij de politieke partijen vinden ze de nieuwe leden van nu juist zeer gemotiveerd. Veel nieuwe leden willen actief worden, zeggen Daan van de PvdA en Morshuis van GroenLinks, en het loopt storm op inschrijvingen voor introductiedagen en cursussen om actief te worden. Ook nieuw lid Ellen Schijve ziet zichzelf niet meer afhaken bij GroenLinks: ,,De context waarin ik lid werd was Pim Fortuyn'', zegt zij, ,,maar mijn argumenten zijn principieel''.