Mode nekte bijna de marabou

Veren broches, bestikte muiltjes, geborduurde handschoenen en kleurrijke parasols. In de verduisterde Philipsvleugel van het Rijksmuseum staan, liggen of hangen tientallen afzonderlijke kledingstukken in vitrines die met felle spotjes verlicht zijn. Finishing Touches, Kostuumaccessoires 1550-1950 is voorlopig de laatste tentoonstelling van de afdeling Kostuum & Textiel, omdat de vleugel tijdens de drie jaar durende verbouwing van het Rijksmuseum bestemd is voor De Nachtwacht en andere topstukken.

In de eerste vitrine liggen accessoires die in `de Nederlanden' werden gedragen tussen 1550 en 1700. Gedempte kleuren voeren de boventoon en de versieringen zijn sober. Een witte plooikraag, een zwarte herenlaars, beige schoenen en witleren handschoenen met als enige frivoliteit een paar kralen. De accessoires in de volgende vitrine (1700-1750) zijn al veel eleganter. In een tijd dat aan het Franse hof de adellijke dames elkaar allang de ogen uitstaken met grote pruiken en opzichtige kleding, werd het in de Lage Landen nog maar langzaam een beetje kleurrijker, getuige de zijden damesschoenen in poederroze. De Parijse invloed werd allengs zo groot dat tussen 1750 en 1800 de Franse importstoffen zelfs het plaatselijke textiel verdrongen. Uit dit tijdvak stamt een kastanjebruine calèche, een enorme wijduitstaande capuchon met baleinen, die over grote kapsels werd gedragen. Opvallend is ook een bonten herenmof die groot genoeg is om er een huisdier in te verstoppen.

Bij de vitrine vanaf 1900 valt op dat de gebruikte materialen in technisch opzicht verbeteren. Sommige parasols zijn gemaakt van regenwerende stoffen en worden gebruikt als paraplu's. Knopen, gespen en haarspelden werden in toenemende mate machinaal vervaardigd, waardoor ook minder welvarende mensen hun kleding gingen versieren – al deed men dat minder uitbundig dan in de betere kringen. Die veroorzaakten in de roaring twenties door het overmatig gebruik van felgekleurde veren op hoeden en japonnen bijna het uitsterven van de struisvogel en de marabou.

Hoe intrigerend al die kledingstukken en accessoires ook zijn, er wordt toch teveel aan de fantasie overgelaten. Over de sociale betekenis van kleding en kleedgewoonten valt oneindig veel meer te vertellen dan hier wordt gedaan. En dat is jammer, want deze tentoonstelling had aan waarde gewonnen met een kleine catalogus.

Finishing Touches, Kostuumaccessoires 1550-1950. T/m 25 nov. Rijksmuseum Philipsvleugel. Hobbemastraat 19, Amsterdam. Dag 10-17u.

Inl 020-6747000 en www.rijksmuseum.nl.