Loop met je pis ...

Er zijn talloze manieren om iemand te laten weten dat zijn of haar aanwezigheid niet gewenst is. In Rotterdam zeiden ze tot halverwege de 20ste eeuw onder meer loop of ga met je pis naar Bijsterveld. Behalve `sodemieter op' en `loop naar je grootje' kan dit 'laat je nakijken' betekenen.

De uitdrukking gaat terug op Pieter van Bijsterveld, ook bekend als de Rotterdamse `piskijker'. Van Bijsterveld was een lokale beroemdheid, maar vreemd genoeg staat er nauwelijks iets over hem op papier. Bij het gemeentearchief in Rotterdam beschikken ze slechts over een aantal oude knipsels. Daaruit valt het volgende op te maken.

Van Bijsterveld werd in 1870 geboren. Hij begon zijn loopbaan als `wonderdokter' in Vlaardingen. Hij staat te boek als kruidkundige, chemicus, waterkijker, piskijker en urinoloog. Hij noemde zichzelf uroscoop. Een wetenschappelijke opleiding had hij niet. Met behulp van urineonderzoek diagnosticeerde hij moeilijk bepaalbare kwalen. Omstreeks 1895 vestigde hij zijn `Instituut voor bloed- en urine-onderzoek' in Rotterdam. In 1911 publiceerde hij bij uitgeverij Kok in Kampen het pamflet Medica-politica. Hij pleit hierin voor politieke bemoeienis met de medische wetenschap. Hij doet dit vanuit christelijk oogpunt, want, zo schrijft hij: ,,Ware gezondheid levensblijdschap en levensenergie (waaraan onze tijd zoo arm is), is alleen daar mogelijk, waar God de ziel geniet.''

Ook internationaal maakte Van Bijsterveld naam. Frankrijk benoemde hem tot ridder in het Legioen van Eer. Waarom is mij niet bekend. Aanvankelijk hield Van Bijsterveld praktijk in de binnenstad. Maar in 1940, na het bombardement op Rotterdam, verhuisde hij naar de Graaf Florisstraat in Rotterdam-West. Naar aanleiding van een andere publicatie, waarin Van Bijsterveld zijdelings ter sprake kwam, schreef een vroeger buurjongetje mij het volgende: ,,Uit de periode 1945-1950 heb ik enige persoonlijke herinneringen aan Bijsterveld. Loop met je pis naar Bijsterveld was destijds een veel gehoorde verwensing, en het scheldwoord zeiksnor en de daaruit volgende verwensing krijg een zeiksnor was bij ons in de buurt vrij algemeen. Tot 1950 had dokter Bijsterveld in Rotterdam zijn praktijk als `waterkijker'. Hij hield spreekuur in een groot pand in de Graaf Florisstraat, vlak bij de toenmalige huishoudschool. Ik woonde na de oorlog als circa twaalfjarig jochie met mijn ouders enkele huizen verder. In mijn herinnering was het een zwaargebouwde man, met een enorme geelachtige knevel; volgens mijn vriendjes was die gele kleur te danken aan het feit dat hij altijd met zijn neus boven de pisflesjes hing. In de ochtenduren, als ik naar school moest, stond er altijd een rij patiënten voor zijn deur te wachten, meest boeren van de Zuid-Hollandse eilanden. Als hij na zijn spreekuur naar buiten kwam, gekleed in een dure jas met bontkraag, knikte hij altijd vriendelijk naar ons, spelende kinderen, en stapte dan in zijn auto, waarvan de deur al door zijn chauffeur werd opengehouden. Bij de boom voor het huis lag dan meestal een hoeveelheid weggeworpen lege pisflesjes.''

Van Bijsterveld verdiende een vermogen aan zijn praktijk. Bij zijn dood berichtte het Rotterdams Nieuwsblad: ,,Zijn jaarlijks inkomen werd de laatste tijd op een cijfer met vijf nullen geschat.'' Hij had het zo druk dat er bij zijn nummer in het telefoonboek stond: ,,Wenst niet opgebeld te worden.''

Van Bijsterveld stierf op 28 september 1950, na een ziekte van enkele weken. Hij was toen 79 jaar. Bij zijn begrafenis, in Crooswijk, waren honderden belangstellenden aanwezig, onder wie veel oud-patiënten. Zevenhonderd van hen legden vervolgens geld bij elkaar voor een zwartmarmeren grafmonument, dat anderhalf jaar later werd onthuld.

De uitdrukking loop met je pis naar Bijsterveld werd in 1974 opgenomen in het Bargoens woordenboek. Door oudere Rotterdammers wordt de verwensing nog wel gebruikt, maar ze lijkt haar langste tijd te hebben gehad. Tegenwoordig hoor je vaker loop met je pis naar de dokter.

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Zie ook WoordHoek op vrijdag op www.nrc.nl