Bartens Faust is loos spektakel

,,De puinhopen van de westerse beschaving.'' ,,De wereld als vuilnisbelt.'' Zulke cultuurpessimistische clichés dringen zich even onbeschaamd op als de stank: de Faust van regisseur Bert Barten speelt zich af op een afvalberg in Almere die netjes met gras is bedekt, maar die toch nog penetrant geurt.

Een complete krottenwijk zette Barten op die bergflanken neer, een treurige verzameling gammele optrekjes met scheve loopbruggen, bevolkt door een smerig doch nijver lompenproletariaat. Fausts studeerkamer torent een eindje boven de woninkjes uit maar ook hij woont in wat anderen hebben weggeworpen; zijn boeken zijn vierdehands vodden en de kennis die erin staat is zo beschimmeld dat hij, Faust, ervan walgt.

Nieuwe dingen wil hij leren, eerstehands praktijkervaring uit het volle leven, en Mephisto moet hem daarbij helpen. Duivel en geleerde trekken samen de wijde wereld in, die miserabel is maar ook vol mooie meisjes. ,,Mein Pimmel/ heiss bis an den Himmel'', rijmelt Faust, en hij vergrijpt zich aan Gretchen.

Barten en zijn productiefirma The Wonder Foundation werken Goethes Faust voor een geschat publiek van in totaal 25.000 mensen in anderhalf uur af. Zowel het populaire eerste als het weinig gespeelde tweede deel nemen zij onbevreesd onder handen en dat, aldus de reclamefolders, ,,zonder iets af te doen aan de klassieker''. Waarbij zij voor het gemak Goethes taal even vergeten. Diens rijkdom aan versvormen – van knuppelvers tot madrigaal, van ballade tot klassieke trimeter – is bij Barten & Co gereduceerd tot een slaapverwekkende dreun. Ingesproken op een geluidsband en afgespeeld met monotone muziek. De acteurs op de bühne hoeven er alleen nog maar wat bij te bewegen.

Zij doen dat onder andere met behulp van een hijskraan. Die slingert hen door de lucht en aanvankelijk is dat spannend. Zo arriveert Mephisto op een neersuizende slopersbal: een spectaculaire entree vol vernietigings-symboliek. Maar de truc met de hijskraan wordt te vaak toegepast. Verveeld slaan wij gade hoe de machinist in zijn hoge hok alwéér een luchtvrachtje vervoert, de Homunculus bijvoorbeeld of de kennelijk zelf niet tot vliegen in staat zijnde Engelen.

Daar waar de spelers op hun eigen lichaamskracht zijn aangewezen valt er voor ons op de tribunes nog minder te genieten. Want vanaf die tribunes, zes gevaartes voor in totaal twaalfhonderd personen, zijn de danspassen van de acteurs niet veel meer dan het gespartel van vlooien. Nu passen die wel bij viezigheid en vuilnishopen, maar Bartens enscenering houdt daar geen rekening mee. Zijn choreografieën – `Ausdruckstanz', vermelden de folders trots – zijn uitdrukkingsloos en onbeholpen en nietig.

Het wordt er niet beter op wanneer de tribunes beginnen te rijden. ,,In deel twee bouwt Faust toch dammen in de zee?'' moet Barten hebben gedacht. ,,Nou, dan wordt dat de Zuiderzee en het land dat Faust inpoldert Almere.'' De tribunes rijden ons naar een stuk braakliggende grond, waar de held zich ontpopt als energieke projectontwikkelaar. De meisjesgek is veranderd in een carrièrist die over lijken gaat. Was Faust nog min of meer per ongeluk schuldig aan de dood van Gretchen, die van de oudjes Filemon en Baucis veroorzaakt hij zelf, en het is onbegrijpelijk dat Barten hem zonder protest naar de hemel laat vertrekken.

Hoeveel meer moeite had regisseur Hans Croiset met de figuur van Faust, en wat een bewogen voorstelling kwam daar, zeventien jaar geleden bij De Appel, uit voort! Bij Barten beweegt er op de hijskranen en de tribunes na helemaal niets. Ik heb niet gehuild, niet gelachen, niet gepiekerd en niet genoten. Ik heb me alleen verwonderd over zoveel gebrek aan talent. Vorig jaar regisseerde Barten Dantes Divina Commedia, volgend jaar wil hij Homerus' Odyssee doen en daartussendoor pakt hij even de Faust: seriewerk zonder noodzaak behalve die van de grootheidswaan en de hoop op een goed gevulde kassa.

Voorstelling: Faust, door

The Wonder Foundation.

Regie: Bert Barten. Gezien: 10/8 stortlocatie Braambergen, Almere. Daar t/m 14-9, aanvang 21.30u. Vertrek vanaf Stadslandgoed

De Kemphaan. Inl 0900-0191 of www.faust2002.nl.