Vinland tegen nazi's

De Vinland-kaart is in de jaren dertig vervalst door een Oostenrijkse pater jezuïet. Met de vrome inscripties op de kaart wilde hij `bewijzen' dat de Vikings die zoch rond het jaar 1000 op Groenland en Newfoundland (Vinland) èchte katholieken waren, en niet de heidense barbaren die door de nazi's werden verheerlijkt. In de tekst op de kaart is onder meer sprake van de reis van een pauselijke legaat naar Groenland en Vinland.

Dit is de uitkomst van een acht jaar durend onderzoek waarover de Groenland-historica Kirsten Seaver al een paar jaar geleden publiceerde (in The Map Collector 70, 1995 en in Mercator's World maart/april 1997), maar die ze afgelopen weekend opnieuw presenteerde in de Sunday Times. Vorige week was de omstreden middeleeuwse kaart – waarop Groenland en Vinland staan afgebeeld – weer in het nieuws omdat een groep chemici constateerde dat de inkt niet ouder kon zijn dan 1923 en een andere groep chemici het perkament dateerde op 1430 (zie ook W&O;, 3 augustus).

Pater Joseph Fischer (1858-1944) was een belangrijke oude-kaartenautoriteit. Hij ontdekte bijvoorbeeld de kaart (uit 1507) waarop voor het eerst de naam Amerika werd gebruikt. Seaver heeft veel aanwijzingen verzameld dat Fischer op zijn oude dag de Vinland-kaart heeft gemaakt, uit weerzin tegen de nazi-cultus van de Vikings. Fischer was in ieder geval een van de dozijn geleerden die vóór de `ontdekking' van de kaart in 1957 toegang hadden tot de oude kaarten waarop de Vinland-kaart is gebaseerd. Zijn handschrift komt overeen met het handschrift op de kaart. De verkeerde Latijnse spellingen in de tekst zijn precies wat je zou verwachten van iemand die alles van Latijn maar weinig van Oud-Noors weet. En bijvoorbeeld het vijftiende-eeuwse manuscript waarin de Vinland-kaart is gevonden, zou begin jaren dertig zijn aangeschaft door een Jezuïetencollege in Feldkirch, waaraan Fischer verbonden was.

Fischers ietswat bizarre motief voor de vervalsing wordt door Seaver in verband gebracht met het feit dat Fischer in 1934 depressief werd na een harde aanval door een rivaal op zijn academische prestaties. Maar Fischer stond in zijn academische werk ook zeer dicht bij de discussies over de mogelijkheid dat de ontdekkingen van de Noormannen in de West al in de middeleeuwen vastgelegd waren op kaarten. Fischer was er van overtuigd dat Claudius Clavis, een Deense geograaf die ca. 1430 schreef over de landen ten westen van IJsland, daadwerkelijk een kaart had gemaakt - zoals nog altijd op internet valt na te lezen (www.newadvent.org/ cathen/01416a.htm) in Fischer's artikel `Pre-Columbian Discovery of America' in the Catholic Encyclopedia, editie 1907. Volgens Fischer was deze Clavis-kaart (waarvan dus nooit een spoor gevonden is!) een van de meest invloedrijke kaart ooit gemaakt. Mogelijk heeft Fischer de Clavis-kaart op zijn oude dag dan maar zelf getekend en dat werd de latere Vinland-kaart.