Ramptoerist vraagt weg naar ramp

Een lezer schrijft het volgende. Ik heb niet veel verstand van beleggen, maar ben erin geïnteresseerd. Elke dag lees ik in de krant dat de aandelenkoersen dalen. Ik neem aan dat vooral de particulieren geweldige bedragen verliezen. Maar waar kan ik de gevolgen van deze krach zien? In mijn nieuwbouwwijk bouwt men rustig door aan paleizen en komen de nieuwe bewoners in dikke Mercedessen en BMW's de vorderingen bekijken. Ook zie ik geen verhuiswagens af en aan rijden in de al bewoonde huizen van onze buurt. Moeten veel mensen hun woning verkopen en daarna gaan huren? Of nog erger, komen er veel mensen op straat te leven, net als in Amerika?

Deze meneer wil als ramptoerist de gevolgen van de lagere koersen ergens bekijken. Dat kan, misschien. Het Leger des Heils schat dat het aantal daklozen vorig jaar steeg met 20.000 tot 66.000. Dus reis bijvoorbeeld naar Utrecht en kijk rond in de omgeving van winkelcentrum Hoog Catharijne. Daar wordt een mens niet vrolijk van. Deze stijging houdt niet direct verband met de lagere koersen, maar wel met de gestegen welvaart van de afgelopen jaren en de misvatting dat iedereen daar recht op heeft, liefst zonder enige verplichting.

Tot voor kort lukte het mensen met geen of een gering inkomen veel geld te lenen of domweg hun schulden niet te betalen. Hoe meer, hoe beter. Gefeliciteerd met uw schuld, was het motto. Zo draai je op de pof een poosje mee in het consumentencircus, maar die leenverslaving breekt je een keer op en dan staan de schuldeisers voor de deur. Daardoor kan je zelfs het dak boven je hoofd verliezen en op straat belanden.

Zoveel ellende verwacht je niet in een wijk vol nieuwe rijken. Daar zie je geen ramptoeristen. Hoewel? Er bestaat wel een overeenkomst tussen leenverslaafden en hypotheekverslaafden. De aangehaalde paleizen worden nogal eens gebouwd met een forse hypotheek, blijkt uit lezersreacties. In de top-5 van veel gestelde vragen staan die over hypotheken nog steeds fier aan kop, gevolgd door beleggen in aandelen, financiële producten en belastingen.

Bijna alle hypotheekvragen gaan over de hoogte van de schuld. Leen je meer dan nodig is en stop je al je spaargeld in aandelen (beleggingsfondsen) of niet? Ja, zeggen bijna alle hypotheekbemiddelaars. Hoe meer, hoe beter. En het hoeft u niets te kosten, hoor. U betaalt bijvoorbeeld netto 3 procent rente per jaar en uw beleggingen brengen per jaar gemiddeld en netto 6 procent op. Slapend rijk. Gefeliciteerd met uw schuld. Tegen zo'n aardige, meelevende adviseur kunnen onervaren leners niet op, en kritiek van kleindenkers wuiven ze weg.

Een gevolg is dat mensen die aarzelen tussen een woning van 500.000 euro of een miljoen, kiezen voor het paleisje. En ieder weekend komen ze in hun lease Mercedes of BMW de bouw controleren, koel gadegeslagen door de oude bewoners in hun huisjes van een half miljoen of minder. Hypotheekadviseur moet een van de best betalende beroepen zijn. Waar zullen die lui wonen?

Ook dit Nederlandse hypothekencircus breekt een keer op. Mensen die een paar jaar geleden een half miljoen euro extra leenden en evenveel eigen geld (de overwaarde van hun vorige huis) in aandelen stopten, rond het hoogtepunt van de markt, moeten de (psychische) pijn zo langzamerhand gaan voelen, nu de koersen ongeveer gehalveerd zijn.

Daar komt bij dat bedrijven lease-auto's, mobiele telefoons, laptops en de hele reutemeteut aan banden leggen, want er is personeel genoeg te krijgen. Wanneer er straks meer mensen de trein nemen, daarin niet meer bellen en laptoppen, weet je hoe dat komt. Een deel van het bedrijfsleven worstelt met de gevolgen van de beurskrach, na de internethausse, blijkt uit de winstwaarschuwingen, en we betalen er allemaal aan mee.

De lezer die de krach zo graag van nabij wil zien, hoeft dus niet naar Utrecht of Beursplein 5 te reizen, maar kan gewoon thuis voor het raam blijven gluren. Wanneer de bestuurder van zo'n BMW ineens voorrijdt in een tweedehands auto en zijn huis alsmaar niet betrekt, weet de oplettende lezer hoe laat het is. Het verval zet in. Dan wordt het tijd om te handelen.

Immers door de sterk gedaalde koersen is de kans op een correctie kleiner dan de kans op een geleidelijk herstel. Dat pleit er voor, als meneer wil, zijn huis te verkopen, de overwaarde te beleggen in aandelen, een extra hoge hypotheek te sluiten en het nu vriendelijker geprijsde paleisje van zijn overburen te kopen.

De krach kent meer voordelen. Verzekerden met een beleggingshypotheek (schuld plus aflosverzekering), een verzekering op basis van aandelen of een lijfrentepolis tegen premiebetaling op aandelen, moeten blij zijn met de lagere koersen. Weliswaar daalt de waarde van hun polis, maar dat leed is tijdelijk, hopen we. Het gaat om de poliswaarde aan het eind van de rit, wanneer de uitkering op tafel komt.

Tijdens de looptijd moet je voor je premies zoveel mogelijk participaties in je beleggingsfondsen zien te kopen. En dat is juist het geval bij (sterk) lagere koersen. Je kan zelfs extra premie storten, om met meer aandelen te profiteren van een toekomstige opleving. Dit heet `middelen'. Het is een slecht land, waar niemand voordeel heeft.

Adriaan Hiele (hiele@nrc.nl) beantwoordt vragen van lezers op www.nrc.nl/hiele