Purperreiger reist het liefst alleen

Zitten ze er nog of zijn ze al naar Afrika vertrokken? Volgens de verhalen broedt in de Zouweboezem, een moerassig natuurgebied niet ver van Gorkum langs de A27, de grootste kolonie purperreigers van Nederland. ,,Vorige week heb ik er wel 25 geteld'', verzekert Hans Peeters van Vogelbescherming Nederland. Nu dobberen alleen een knobbelzwaan en twee meerkoeten in de brede vaart. Een waterhoentje schiet weg langs de oever en tussen de waterlelies roept een jonge fuut om zijn ouders.

Maar de purperreiger, het schuwe, zeldzame roodbruine neefje van de blauwe reiger, laat op zich wachten. ,,Jarenlang namen de rietmaaiers de Zouweboezem elke winter onder handen'', vertelt Peeters. ,,Pas zo'n vijf jaar geleden kon de Stichting Zuid-Hollands Landschap onder het pachtcontract met de rietmaaiers uit.'' Sindsdien doen de purperreigers, die in drassig, overjarig rietland broeden, het prima in de Zouweboezem. Vorig jaar waren hier 100 broedparen, dit jaar al 133. Begin jaren negentig waren er in heel Nederland nog maar tweehonderd à driehonderd broedparen over. Ze leven vooral van voorntjes en andere visjes. In het najaar trekken ze weg naar West-Afrika, ten zuiden van de Sahara.

Droge winters in Afrika worden steevast gevolgd door teleurstellende broedresultaten in Nederland. ,,Het zijn kolonievogels'', vertelt Peeters, ,,maar meestal zie je er maar een of twee tegelijk, net als bij de blauwe reiger. Soms staat er zomaar een langs een slootje. Je ziet ze ook nooit in formatie vliegen. En ze trekken niet als groep naar Afrika, maar ieder voor zich.''

We lopen over een dijkje langs de Oude Zederik, die in de veertiende eeuw gegraven is om polderwater af te voeren naar de Lek. Weilanden, rietvelden en wilgengrienden wisselen elkaar af. Boerenzwaluwen flitsen over het water. Temidden van mollige, roodbruine koeien grazen ganzengezinnetjes en groepjes kieviten. De spreeuwen zwermen al in groepen, als voorbereiding op hun najaarstrek richting Zuid-Engeland. Hun plaatsen worden straks ingenomen door spreeuwen uit Oost-Europa, zodat je toch het hele jaar door spreeuwen ziet. De gierzwaluwen zijn eind juli al vertrokken. ,,Ze hebben een goed broedseizoen achter de rug'', zegt Peeters. ,,Dankzij het mooie weer konden ze vroeg beginnen met broeden en zodra de jongen groot genoeg waren zijn ze op trek gegaan.''

Ineens staat hij stokstijf stil, handen bij zijn oren. ,,Een roerdomp?!'' We staan een tijd met gespitste oren op het paadje, maar de roerdomp houdt zich koest. Even verderop voert een houten vlonderpad het moeras in. Karekieten knerpen in het riet, temidden van paarse wilgenroosjes en kattenstaarten en knalgele moeraswederik. Er staan hier rietsigaren en grote pollen pluimzegge. Overal klinkt getjilp en getwieter. Vanachter een vogelscherm kun je de vogels op je gemak bespieden. Op de dijk zit een buizerd zijn veren te poetsen, en midden in het rietveld zit er nog eentje, met opmerkelijk witte borst, rustig rond te kijken op een stapel takken. Twee bruine kiekendieven jagen op muizen. Er landen twee kleine eendjes, zomertalingen volgens Peeters, en prompt daarop sprinten er wel twintig watersnippen voorbij. ,,Hoekige koppen, grote snavels'', wijst Peeters. ,,De najaarstrek is al volop begonnen!'' De zwarte sterns zijn nog niet weg. Rank en sierlijk voeren ze duikvluchten boven het water uit en plukken zo nu en dan een insect uit de lucht. Zij broeden hier op de wortelstokken van de waterlelies. Ineens zweeft vlakbij een purperreiger boven het riet, gloedvol roodbruin, wat kleiner en slanker dan de gewone reiger, met wat smallere vleugels. Je kunt zijn mooie gele poten met de lange tenen prachtig zien. Hij landt plompverloren op het rietveld. Een jonge purperreiger zit als een lichte stok, roerloos in `paalstand' tussen de rietstengels. Ook de buizerd vliegt nu op, de kiekendieven voeren een vliegshow op, het wemelt ineens van de bijzondere vogels. Vlakbij krijst een soort speenvarken in het riet. ,,De waterral'', sist Peeters. Zijn dag is weer helemaal goed.

De nieuwe brochure `Vogels kijken'

vol tips voor beginnende vogelaars

is gratis te bestellen bij het

Vogelinformatiecentrum

(tel. 030-6937777) of via

www.vogelbescherming.nl.