`Hottentot Venus' eervol begraven

Bijna twee eeuwen na haar dood zijn gisteren de overblijfselen van Saartjie Baartman, de `Hottentot Venus', begraven in haar geboorteplaats Hankey in de Zuid-Afrikaanse Gamtoos-vallei. De Khoi-vrouw werd in 1810 verkocht om in Europa te dienen als circusattractie. Ze werd het symbool van de vernedering en overheersing onder het kolonialisme en later de apartheid.

Tussen de vijf- en tienduizend mensen, waaronder de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki, drie ministers, leden van de provinciale overheid van de Oost-Kaap en Khoi-leiders, woonden gisteren de kleurrijke ceremonie bij. Voor de begrafenis werd een reinigingsceremonie uitgevoerd, waarbij het traditionele kruid boegoe werd verbrand om Saartjie's ziel met de aarde te verenigen.

President Mbeki sprak tijdens de ceremonie zijn afkeur uit over de ,,barbaarse'' Europeanen in de negentiende eeuw. ,,Ze hadden Saartjie Baartman nooit haar Khoi-identiteit en haar Afrikaanse afkomst mogen ontnemen en haar als een monsterlijke wilde exposeren. Zij was niet barbaars, maar degenen die haar met een barbaarse brutaliteit behandelden''.

Saartjie werd in 1789 in de Kaap geboren. In 1810 werd ze verkocht aan een Britse scheepschirurg die haar meenam naar Groot-Brittannië en haar in Londen in een kooi aan het publiek toonde. Vervolgens werd ze doorverkocht aan een dierentemmer en naakt in Parijs geëxposeerd. Haar brede heupen en grote schaamlippen maakte haar onderwerp van fascinatie. Op 26-jarige leeftijd stierf de zogenoemde `Hottentotse Venus' naar het schijnt als een arme, aan alcoholverslaafde prostituee, in 1810 in Parijs. Een laatste rustplaats vond ze niet. Minder dan 24 uur na haar dood werd ze door de Franse chirurg van Napoleon Bonaparte onder handen genomen. Die prepareerde haar skelet, hersenen en geslachtsorganen. Tot 1974 verbleven haar overblijfselen in het Parijse Musée de l'Homme.

Toen de apartheid in 1994 werd afgeschaft vroeg de Khoi-gemeenschap, beter bekend als de Hottentotten, de toenmalige president Mandela om Baartmans overblijfselen te laten repatriëren. President Mbeki bedankte gisteren de Franse autoriteiten die na zeven jaar onderhandelen in februari het groene licht gaven, zodat de Zuid-Afrikanen Saartjie uiteindelijk op Nationale Vrouwendag naar haar rustplaats konden begeleiden. Hij benoemde haar graf tot nationaal monument. Een tweede monument zal in Kaapstad worden opgericht. (AFP, AP)