`Hierbij verklaar ik onder ede...'

Komende woensdag moeten beursgenoteerde ondernemingen in Amerika onder ede hebben verklaard dat hun boekhouding klopt. Maar de oogst is tot nu toe mager. Zijn ze soms druk bezig hun cijfers te herzien? Naar beneden?

De deadline voor Amerikaanse beursgenoteerde bedrijven nadert. Vóór vijf uur aanstaande woensdagmiddag moeten honderden grote ondernemingen een document inleveren bij de Securities & Exchange Commission (SEC), de Amerikaanse beurstoezichthouder. Dan verstrijkt de deadline voor het certificeren van het financiële verslag.

In dat certificaat moeten de topman en de financiële man onder ede verklaren dat zij hun financiële rapporten gelezen hebben en, voorzover zij dat kunnen beoordelen, instaan voor de juistheid en volledigheid. De gedachte erachter is dat door deze eis ex-bestuursvoorzitters als Worldcoms Bernard Ebbers, het concern dat met de boekhouding grotelijks heeft geknoeid, niet langer kunnen volhouden dat hun niets te verwijten valt, omdat zij zich niet in de cijfers hadden verdiept.

Paul O'Neill, de Amerikaanse minister van Financiën, verwachtte bij het bekend worden van de nieuwe eis eind juni een ,,vloedgolf van handtekeningen''. Maar die blijft uit. Nog geen tien procent van de 947 bedrijven die onder de eis vallen de beursgenoteerde bedrijven met een omzet van 1,2 miljard dollar of meer heeft blijkens de website van de SEC de documenten ingeleverd. Een nog kleiner percentage heeft van de SEC het stempel van goedkeuring gekregen.

Onder de bedrijven bevinden zich bekende namen als General Electric, Amazon, Colgate/Palmolive, American Airlines en het aluminiumconcern Alcoa, waar Paul O'Neill voor hij minister werd de topman was. Maar legio andere bedrijven hebben niets van zich laten horen: Philip Morris, Citigroup, McDonald's. Neemt het Amerikaanse bedrijfsleven de eis van de SEC wel ernstig?

,,De deadline is hard'', zegt SEC-woordvoerder John Heine, ,,maar gecompliceerd''. De verklaring voor de kwartaalcijfers moet 45 dagen na het einde van het kwartaal binnen zijn, de verklaring voor het jaarverslag 90 dagen na het einde van het boekjaar. De kwartalen van de meeste bedrijven – zeker tweederde van het totaal – volgen de kalender. De rest gebruikt zijn eigen kalender. Heine: ,,Voor sommige bedrijven, zoals Microsoft, betekent dit dat zij pas eind september hun certificaat hoeven inleveren. Weer anderen doen dit pas eind oktober of zelfs november''.

Een complicerende factor voor veel bedrijven is dat het Sarbanes-Oxley wetsvoorstel eveneens een certificatie-eis bevat (namelijk voor alle 14.000 beursgenoteerde bedrijven) en dat bovendien de New York Stock Exchange zijn noteringseisen heeft verscherpt. Het wetsvoorstel is net door het Congres aangenomen, door president Bush ondertekend en bevat verstrekkende bepalingen over strenger toezicht.

Wat gebeurt er als een van de 947 zich niet aan de deadline houdt, verzuimt verlenging aan te vragen of een handtekening zet onder een frauduleuze boekhouding? Heine: ,,Dan zullen wij alle mogelijkheden onderzoeken die ons ter beschikking staan, afhankelijk van de omstandigheden die van geval tot geval kunnen verschillen''.

SEC-voorzitter Harvey liet zich minder diplomatiek uit. Volgens hem kunnen bedrijven die in overtreding zijn rekenen op sancties, variërend van geldboetes tot strafrechtelijke stappen. Maar de zwaarste straf zal komen van de beurs, doordat beleggers op grote schaal het aandeel in de afgrond kieperen.

Dat nog maar zo weinig bedrijven hun handtekening hebben ingeleverd, kan ook liggen aan hun boekhouding, die bij nadere beschouwing op veel plaatsen herzien moet worden. Sceptici denken dan ook dat de SEC-deadline niet het verlangde herstel van vertrouwen zal teweegbrengen, maar juist een golf van earnings restatements, ofwel correcties van eerder bekendgemaakte resultaten. En het ziet er naar uit dat de meeste correcties naar beneden zullen gebeuren, niet naar boven. Dat brengt meer, niet minder, chaos op de beurs.

Amerikaanse advocaten hebben bezwaar gemaakt tegen de SEC-maatregel, omdat zij menen dat de SEC ter zake niet bevoegd is. De SEC bestrijdt dat. Menig topmanager vraagt zich – met zijn advocaat – af of hij door de cijfers persoonlijk te certificeren kwetsbaar wordt voor schadeclaims van beleggers. Maar Timothy Sullivan van het advocatenkantoor Hinshaw & Culbertson in Chicago schrijft in een memo aan zijn cliënten dat de nieuwe regel geen ,,onacceptabel risico van toegenomen aansprakelijkheid tot gevolg heeft''. Als dat zo is, waarom hebben dan maar zo weinig ondernemingen aan de eis van de SEC gehoor gegeven? Of stelt het allemaal weinig voor?

,,Ik vindt al die aandacht zwaar overtrokken'', zegt Stephen Zeff, hoogleraar financiële verslaggeving aan Rice Universiteit in Houston. ,,Het maakt in mijn ogen niet veel uit. De mensen aan de top kunnen nog steeds volhouden dat zij hebben vertrouwd op hun financiële experts en hun accountants. Omdat de boekhoudkundige regels rekbaar zijn, kunnen die op hun beurt volhouden dat zij correct hebben gehandeld.''