De Portakabin gaat de frisbee achterna

Gaat de merknaam `Portakabin' het lot achterna van frisbee, bakeliet, waxine, föhn, thermoskan, buggy, claxon, ranja, asfalt en linoleum? De Amsterdamse advocaat J.V. Willems vreest van wel. Daarom heeft hij de redactie van NRC Handelsblad verzocht geen gebruik meer te maken van de merknaam Portakabin en varianten daarop als aanduiding voor mobiele bouwsystemen.

De advocaat treedt op namens het bedrijf Portakabin Ltd. in het Engelse Huntington, dat sinds 1971 houder is van de Beneluxmerkregistratie Portakabin. Door het generieke gebruik van de merknaam Portakabin (en verbasteringen als portacabin, portokabin of portocabin) ontstaat volgens Willems het gevaar dat het merk een soortnaam wordt. Hij verzoekt de redactie daarom alternatieven te gebruiken als bouwkeet, unit, tijdelijke huisvestingseenheid, mobiel bouwsysteem, semi-permanente accommodatie, prefab accommodatie en verplaatsbare eenheid.

De verwording van een merk tot soortnaam is voor een merkhouder een boze droom. De merkenwet bepaalt namelijk dat de rechten op een merk vervallen als het merk soortnaam is geworden en dit de merkhouder verweten kan worden. In 2000 werd Billy Blanks, de bedenker van de Amerikaanse fitnessvorm Tae Bo, pijnlijk geconfronteerd met deze regel. In 1999 voerde hij in Nederland een grootschalige reclamecampagne om zijn nieuwe sport onder de merknaam Tae Bo te introduceren. Het was meteen een enorm succes en heel Nederland ging aan de Tae Bo. Toen Blanks merkte dat allerlei sportscholen ook Tae Bo gingen aanbieden, stapte hij naar de rechter.

Hij ving echter bot. De rechter stelde vast dat het merk Tae Bo soortnaam was geworden. Immers, voor het publiek was er geen onderscheid tussen de benaming van de sport en het merk. Tae Bo was de enige term om deze bewegingssport aan te duiden, vergelijkbaar met judo of karate. Omdat deze verwording tot soortnaam aan Blanks zelf te danken was – hij had verzuimd een passende soortnaam voor de nieuwe sport te verzinnen – waren de rechten op zijn merk vervallen en kon hij niets tegen de sportscholen ondernemen. In hoger beroep bevestigde het gerechtshof het oordeel van de rechtbank (zij het dat volgens het hof het merk Tae Bo zelfs al vóór de merkregistratie soortnaam was geworden).

Tegen deze achtergrond wordt duidelijk waarom Portakabin Ltd. de redactie van NRC Handelsblad verzoekt haar merknaam niet in generieke zin te gebruiken. Door de redactie erop te wijzen dat het om een geregistreerde merknaam gaat, laat Portakabin Ltd. zien dat zij actie onderneemt om het `afglijden' van de merknaam tot soortnaam tegen te gaan. Mocht een concurrent ooit nog eens de stelling innemen dat Portakabin een soortnaam is geworden, dan is de brief aan NRC Handelsblad een van de bewijzen dat Portakabin niets te verwijten valt.

De redactie wijst erop dat taal levend is en het dus niet uit te sluiten valt dat het woord tot de officiële woordenlijst van de Nederlandse taal zal doordringen. Bovendien behoort de merknaam ook nu al tot de spreektaal. Dat blijkt onder meer uit een artikel dat de advocaat bij zijn brief had gevoegd. Het woord `portacabin' kwam daarin uitsluitend voor in een citaat.