`Je kunt niet zomaar ingrijpen in een gezin'

De hulpverlening aan het gezin in Roermond waarvan zes kinderen zijn omgekomen, heeft gefaald, concludeert de inspectie. De directeur van Bureau Jeugdzorg erkent: ,,Achteraf kun je altijd zeggen: `Had je niet eerder dit, of had je niet eerder dat'.''

Natuurlijk vindt Joep Verbugt, directeur van Bureau Jeugdzorg Limburg, dat zijn organisatie ,,lering moet trekken'' uit het onderzoeksrapport van de Inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming naar de hulpverlening van een gezin in Roermond. Vorige maand kwamen zes kinderen van het gezin om bij een brand die was aangestoken door hun vader. De inspectie stelde vast dat organisaties voor jeugdhulpverlening gebrekkig samenwerkten. Belangrijke informatie werd niet overgedragen.

,,Klopt, klopt'', zegt Verbugt. ,,De inspectie legt vingers op zere plekken. Maar de rol van jeugdzorg wordt er nu uitgelicht en uitvergroot. Er waren ook veel andere instanties en personen bij betrokken. Om een goed beeld te krijgen van de situatie moet je ook weten welke rol die speelden. Er was sprake van schuldsanering, het gezin had erg weinig geld. Gas, licht en water waren enige tijd afgesloten. Dat had invloed op het gezin.''

In een eigen onderzoek van uw bureau legt u er vooral nadruk op dat de keuzes van hulpverleners op `verantwoorde wijze' zijn gedaan, en veel minder op de tekortkomingen.

,,Wij zaten voortdurend met de vraag: is gedwongen hulp nodig of kan het ook vrijwillig? Ik vind dat we die afweging weloverwogen hebben gemaakt. Achteraf kun je altijd zeggen: `Had je niet eerder dit, of had je niet eerder dat'. Maar dat doet onrecht aan dilemma's waar je mee te maken hebt. Het is niet zwart-wit. Je kunt niet zomaar ingrijpen in een gezin. En mag je jeugdzorg afrekenen op onmogelijkheden die er zijn? Er is een grijs gebied: gezinnen die wel hulp nodig hebben maar er niet om vragen, maar waarbij problemen niet ernstig genoeg zijn voor dwangmaatregelen. Ik pleit voor de invoering van een lichtere maatregel, waardoor je je wel met een gezin kunt bezighouden ook als er niet om wordt gevraagd.''

Dat is het niet alleen. De inspectie stelt bijvoorbeeld vast dat bij de eerste bemoeienissen met het gezin, tweeënhalf jaar geleden, het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) en de Kinderbescherming informatie niet met elkaar deelden.

,,Ik moet wel zeggen dat het AMK toen nog niet bij Bureau Jeugdzorg hoorde. Maar we zijn natuurlijk verantwoordelijk. Het is absoluut waar dat we de informatie van de Raad voor de Kinderbescherming hadden moeten hebben. Ik probeer dat niet te bagatelliseren. Aan de andere kant: ze hebben de zaak toen aan het AMK overgelaten. Dat hadden ze niet gedaan als ze dachten dat gedwongen hulp nodig was geweest.''

Er was gebrekkige informatieoverdracht tussen het Advies- en Meldpunt en een andere afdeling die nu bij uw bureau hoort, `Activum', die probeerde de ouders te stimuleren tot het accepteren van hulp. Ze wisten eind 2000, begin 2001 maandenlang niet van elkaar dat er geen contacten meer waren met het gezin.

,,Dat is niet waar. Er is wel telefonisch overlegd. Maar de geplande gezamenlijke evaluatie kwam er niet van. Daar waren excuses voor. Een medewerker werd ziek. Maar daarmee praat ik het niet goed. De communicatie en afstemming gaat beter nu we bij elkaar zitten in één Bureau Jeugdzorg. De vraag is wel of het toen wezenlijk had uitgemaakt als ze het van elkaar hadden geweten. Activum stelde vast dat het gezin geen hulp wilde en de signalen waren te onduidelijk om de Raad voor de Kinderbescherming in te schakelen.''

`Activum' heeft maar één keer gesproken met de moeder van het gezin en toen besloten dat het gezin geen hulp wilde. De afdeling is er juist om dat te veranderen.

,,Er is ook nog een keer telefonisch contact geweest met de moeder. Maar er was in die tijd geen directe aanleiding om in te grijpen. Nu kun je zeggen dat de situatie zich zo ontwikkeld heeft dat de problemen erger werden. Dat is wijsheid achteraf. Ik geef ruiterlijk toe dat de opzet van Activum bij dit gezin is mislukt. En dit project is er juist voor deze gezinnen. Maar het is ook zo dat het in 80 procent van de gezinnen wél lukt. Ik zeg dat opnieuw niet om onszelf schoon te praten. Maar we zitten vaak met dit dilemma. Je haalt een kind nooit op tijd uit huis. Het is óf te vroeg, óf te laat.''

In januari en april van dit jaar deden zich volgens de inspectie twee `incidenten' voor met betrekking tot één van de kinderen in het gezin. Betrokkenen zeggen dat het kind twee keer probeerde zelfmoord te plegen. De school wist ervan, maar Bureau Jeugdzorg hoorde er pas later van. Een fout van de school?

,,Vraagt u mij niet om dat te bevestigen. Dan moet ik zeggen dat het aan een ander lag, en op het moment dat jouzelf iets te verwijten valt, moet je niet naar anderen gaan wijzen. De scholen hebben wel veel signalen afgegeven. Je blijft ermee zitten dat de coördinatie rond dat gezin beter had gekund. Dat trekken we ons aan. U kunt er zeker van zijn dat dit drama een enorme impact heeft gehad op medewerkers van ons die erbij betrokken waren. Ze staan onder sterke druk van de praktijk van alledag. Er moet oog zijn voor kritiek, maar ook voor wat je als hulpverlener kan en mag.''